Türkiye’nin Antarktika’daki bilimsel varlığı, 17 Ocak 2015 tarihinde başlamıştır. Bu ay içerisinde 10’uncu seferini gerçekleştirmeye hazırlanan Türkiye, elde ettiği bilimsel kazanımlar ve Horseshoe Adası’nda inşa edilmesi planlanan kalıcı üs çalışmalarıyla birlikte, Türk bilim insanlarının uluslararası arenadaki etkisini artırıyor.
Adım adım “Beyaz Kıta”
Türkiye’nin kutup macerası, 2017 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Kutup Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından başlatılan ilk ulusal seferle profesyonel bir boyuta ulaşmıştır.
Bu ilk sefer, Cumhurbaşkanlığı himayesine alınarak Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın liderliğinde yürütülen, TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) koordinesindeki ulusal bir politika haline gelmiştir. Çalışmalar, uluslararası alanda tanınan ve Uluslararası Antarktika Araştırmaları Bilimsel Komitesi Başkan Yardımcılığı görevini üstlenen Prof. Dr. Burcu Özsoy’un liderliğinde devam etmektedir.
Bugüne kadar başarıyla tamamlanan 9 seferin yanı sıra, bu ay içinde planlanan 10’uncu seferle Türkiye, bölgede sürekli bilimsel veri toplayan birkaç ülkeden biri olma durumunu pekiştirmiş olacaktır.
Türkiye’nin Antarktika’daki varlığını geliştirecek en önemli adım, Horseshoe Adası’nda kurulacak bilim üssü projesidir.
Bakanlık koordinasyonunda yürütülen bu çalışmalarla, Türkiye’nin Antarktika’daki “ayak izi” fiziksel bir yapıya dönüşmekte. Üs projesi, yalnızca bir inşaat faaliyetinden ibaret değil; aynı zamanda Türkiye’nin Antarktika Antlaşmalar Sistemi’nde “Danışman Ülke” statüsüne geçişi açısından kritik bir adım niteliği taşımaktadır. Türk bilim insanları, bu üs sayesinde yıl boyunca Antarktika’da kalarak iklim değişikliği, jeoloji ve deniz bilimleri alanında sürekli veri akışı sağlayacaklardır.
Dünyanın geleceği Antarktika’da aranıyor
Gerçekleştirilen 9 seferde Türk bilim ekipleri, dünya literatürüne önemli katkılarda bulunmuşlardır.
Kutuplar Arası Atmosfer ve Okyanus Gözlemleri kapsamında Türk bilim insanları, Antarktika ile Kuzey Kutbu arasındaki atmosferik etkileşimleri analiz ederek küresel iklim modellerine destek sağlamıştır.
Deniz seviyesindeki değişimler ile okyanus akıntıları milimetrik hassasiyetle ölçülmüştür.
Yeni canlı türleri ile biyoçeşitlilik üzerine yürütülen çalışmalar, kıtadaki zorlu koşullara adapte olmuş bakteri ve liken türlerinin tıbbi ve eczacılık alanında yeni ilaçların geliştirilmesine umut kaynağı olmuştur.
Dünyanın en temiz bölgesi olarak bilinen Antarktika’daki mikroplastik varlığı araştırılarak, küresel kirliliğin kıtaya ulaşım yolları haritalandırılmıştır.
Horseshoe Adası’nda kurulan Küresel Konumlama Uydu Sistemleri (GNSS) istasyonları, yer kabuğu hareketlerinin takibinin yanı sıra, küresel konumlandırma sistemleri için de kritik veri aktarımı sağlamaktadır.
Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu ile stratejik yönetim
Türkiye’nin kutuplardaki başarısı, saha çalışmalarıyla sınırlı kalmayarak diplomatik arenada da güçlenmektedir. “Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu,” Türkiye’nin hem Arktik hem de Antarktika’daki hedeflerini tek bir çatı altında toplayarak, bilimsel seferlerin lojistiğinden diplomatik girişimlere kadar geniş bir yelpazede Türkiye’nin gücünü pekiştirmektedir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye’nin kutuplardaki varlığının bir tercih değil, global bilimsel yarışta bir gereklilik haline dönüştüğünü ifade ederek şu şekilde açıklama yapmıştır:
“14 ülkeyle kutup çalışmalarına ilişkin işbirliği anlaşması imzaladık, 4 ülke ile de müzakerelerimiz devam ediyor. Antarktika Antlaşması’na gözlemci statüsünde katılmaktayız ve istişari taraf olmak için gerekli tüm diplomatik ve teknik hazırlıkları sürdürüyoruz. Böylece Antarktika’nın yönetimi ve geleceğine dair kararlarda söz ve oy hakkı elde etmeyi hedefliyoruz. Kurulumuz, kutup bölgelerinde lojistik ve bilimsel altyapıların oluşturulması, kutup araştırmalarında insan kaynağının güçlendirilmesi ve uluslararası iş birliklerinin genişletilmesi gibi önemli konularda ülkemizin bilimsel, stratejik ve diplomatik varlığını derinleştirmek için bir yol haritası geliştirecektir.”
Türkiye, bu yıl da Antarktika’da kendi mühendislik çözümleriyle aktif bir rol oynamayı ve uluslararası literatüre çok sayıda makale kazandırmayı amaçlamaktadır.
Türk izleri, her yeni seferle birlikte Antarktika’nın derinliklerine inmeye devam ederken, Horseshoe Adası’nda dalgalanan ay yıldızlı bayrak, Türkiye’nin sadece kendi sınırlarında değil, dünyanın en uzak ve zorlu coğrafyalarında da bilimle var olacağının en somut kanıtını temsil etmektedir.
