Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), 2024 yılında 2,837 olan başvuru sayısının, 2025 yılında yaklaşık yüzde 48 artarak 4,191’e geldiğini duyurdu.
Kurumun 2017’de başvuruları almaya başlamasından bu yana toplam başvuru sayısı 17,091’e ulaşmış durumda.
Geride kalan yıl, Eşitlik Kurumu’na yapılan başvuruların en yüksek seviyeye ulaştığı yıl olarak kaydedildi. Başvuruların yüzde 35’ini işkence ve kötü muamelenin önlenmesine yönelik Ulusal Önleme Mekanizması çerçevesinde yapılan müracaatlar oluşturdu.
Bu grubu yüzde 31 ile ayrımcılık yasağının ihlali konusunda yapılan başvurular takip ederken, ayrımcılık yasağı kapsamındaki başvurularda engellilik temelli başvurular yüzde 25 ile ilk sırada yer aldı. Ardından cinsiyet temelli başvurular yüzde 12, sağlık durumu temelli başvurular ise yüzde 8 oranında gerçekleşti.
TİHEK’e geçen yıl başvuranların yüzde 82’sini erkeklerin, yüzde 18’ini ise kadınların oluşturduğu dikkat çekici bir veri oldu.
Kurum tarafından gerçekleştirilen incelemeler sonucunda 61 kararda ayrımcılık yasağının ihlal edildiği belirlenmiş olup, bu kapsamda toplamda 9 milyon 807 bin 830 lira idari para cezası uygulanmıştır.
İşkence ve kötü muameleye karşı 41 ilde 77 ziyaret
İşkence ve kötü muamele yasağı kapsamında ise 5 ihlal tespit edilmiştir.
Geçen yıl uygulanan idari yaptırım incelemeleri sırasında, görme engelli bir başvuranın abonesi olduğu dijital platformun erişilebilir olmaması, çocukların farklı uyruklara sahip olması nedeniyle okul kayıtlarının yapılamaması, 65 yaş üstü bireylerden noterde işlem için sağlık raporu istenmesi ve başörtüsü sebebiyle bir tesisin havuzundan yararlanma engeli gibi problemlerin öne çıktığı gözlemlenmiştir.
TİHEK, 2025 yılı içinde güncel insan hakları konularında 14 organizasyon, panel, çalıştay ve sempozyum gerçekleştirmiş; Gazze ve Suriye gibi bölgelerdeki ihlallerle ilgili raporlama ve saha incelemeleri düzenlemeyi sürdürmüştür. Eğitim ve izleme faaliyetleri kapsamında ise, 41 ilde “kişilerin özgürlüğünden yoksun bırakıldığı” ya da “koruma altında tutulduğu” 77 alanı ziyaret etmiştir.
Vatandaşların hak arama bilinci artıyor
TİHEK Başkanı Fahrettin Altun, insan haklarının korunması ve ayrımcılıkla mücadele alanındaki çalışmaların toplumda daha fazla görünür hale gelmesinin önemine vurgu yaptı.
Geçtiğimiz yıl TİHEK’e yapılan başvurulardaki yüzde 48 oranındaki artışın memnuniyet verici olduğunu belirten Altun, bu durumun vatandaşların hak arama bilincinin arttığını ve kuruma duyulan güvenin güçlendiğini gösterdiğini ifade etti.
Altun, TİHEK’in insan haklarının korunması, ayrımcılıkla mücadele ve işkence ile kötü muameleyi önleme konularında ciddi sorumluluklar üstlendiğini dile getirdi.
Ulusal Önleme Mekanizması kapsamında, cezaevleri ve geri gönderme merkezleri gibi alıkonma alanlarına habersiz ziyaretler gerçekleştirildiği bilgisini veren Altun, bu ziyaretlerle işkence ve kötü muamelenin önlenmesine yönelik saha tespitlerinin yapılmasının sağlandığını belirtti.
Ayrıca hazırlanan rapor ve önerilerin ilgili kurumlarla paylaşılarak uygulamaların iyileştirilmesine katkıda bulunduğunu belirtti.
“Vatandaşlarımızın eşitlik taleplerine destek vermek sorumluluğumuzdur”
Altun, Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin bağımsız izlenmesi ile insan ticaretiyle mücadelede ulusal raportörlük görevlerinin etkin bir şekilde sürdürüldüğünü vurguladı.
TİHEK’in 2026’da uluslararası görünürlüğünü ve kurumsal kapasitesini artırmaya yönelik çalışmalara öncelik vereceğini belirten Altun, kurumun Paris Prensipleri ile tam uyumlu hale getirileceğini ve ulusal insan hakları kurumları arasında “A düzeyinde” akreditasyon elde edilmesi için kararlılıkla çalışacaklarını ifade etti.
Altun, insan hakları kültürünün her alanda yerleşmesi ve güçlenmesi için çalışmalarına devam edeceklerini vurgulayarak, vatandaşların herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmadan eşitlik taleplerine destek sunmayı temel sorumluluk olarak gördüklerini belirtti. Kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, akademi ve uluslararası paydaşlar arasında köprü oluşturucu bir rol üstlenerek, ülkemizde insan hakları standartlarını geliştirmeye yönelik faaliyetlerini sürdüreceklerini açıkladı.
