Market raflarında cam, PET ve alüminyum içecek ambalajlarının üzerinde yer alan “Depozito” logoları, tüm satış noktalarında uygulanmaya başlandı. Tüketiciler, satın aldıkları içeceklerin fiyatına ek olarak ödedikleri depozito ücretini, boş ambalajları “Depozito İade Noktaları”na (BYS) teslim ederek geri alabiliyor.
Bu sistem çerçevesinde alışveriş merkezleri, zincir marketler, üniversiteler ve devlet kurumları gibi yoğun kullanıma sahip alanlarda iade makineleri ve manuel toplama noktaları hizmet vermektedir.
Tüketiciler, iade ettikleri her bir ambalajdan kazandıkları tutarı, akıllı telefonlarına indirdikleri “E-Cüzdan” uygulaması aracılığıyla anında bakiyeye dönüştürebilmektedir. Biriken bu tutarlar, anlaşmalı mağazalarda alışverişte kullanılabileceği gibi ulaşım kartlarına da yüklenebiliyor.
Bakanlık yetkilileri, sistemin tam kapasiteyle çalışmaya başlamasıyla Türkiye’nin yıllık 25 milyar adedin üzerinde içecek ambalajı atığının en az yüzde 80’inin kaynağında ayrıştırılarak toplanmasının hedeflendiğini açıkladı. Bu uygulama sayesinde çevre kirliliğinin önüne geçilmesi ve sanayi için gerekli hammadde ihtiyacının yurt içinde karşılanarak ithalat bağımlılığının azaltılması amaçlanıyor.
Uzmanlar, bu sistemin sadece çevresel faydalarının değil, Türkiye ekonomisine de yıllık bazda milyarlarca liralık bir katkı sağlayacağını vurguluyor.
Uygulama süreci nasıl işliyor?
Satın Alma: Tüketici, üzerinde depozito logosu bulunan ürünü satın aldığında belirlenen depozito bedelini ödemektedir.
İade: Tüketici, boş ambalajı zarar görmemiş (barkodu okunabilir) şekilde en yakın iade makinesine veya toplama noktasına götürür.
Geri ödeme: Makine, ambalajı tanımlar ve tüketicinin dijital cüzdanına (veya mobil uygulamadaki QR koduna) iade tutarını tanımlar.
Geri dönüşüm: Toplanan ambalajlar, yetkilendirilmiş geri dönüşüm tesislerine gönderilerek yeniden hammaddeye dönüştürülmektedir.
“Sıfır Atık” hedefine dev adım
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde yürütülen “Sıfır Atık” projesinin önemli bir parçasını oluşturan bu sistem, Türkiye’nin 2053 “Net Sıfır Emisyon” hedefine ulaşmasında önemli bir adım teşkil ediyor.
11 soruda yeni “depozito” sisteminin merak edilenleri
1- Depozito Yönetim Sistemi (DYS) nedir?
Depozito Yönetim Sistemi, belirli bir depozito bedeli alınarak piyasaya sürülen ürünlerin tüketilmesi sonrası iade alınması ve depozito bedelinin geri ödenmesi esasına dayanan bir yöntemdir.
2- Depozito ne sağlar?
Ambalajların kaynağında ayrı toplanmasına yardımcı olur, geri dönüşüm değerini korur ve artırır. Ayrıca, birincil ham madde kullanımı yerine ikincil ham madde kullanımını teşvik ederek doğal kaynakların korunmasına katkıda bulunur.
3- Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) uygulaması nedir?
Tüketicilerin iade süreçlerinde faydalanacakları mobil uygulamadır. Bakanlık tarafından onaylanmış makinelerde ve manuel iade noktalarında tüketiciler, DOA mobil uygulaması aracılığıyla depozito iadelerini gerçekleştireceklerdir.
4- DOA uygulaması nasıl çalışır?
Uygulama, Android ve iOS mağazalarından ücretsiz olarak indirilebilir. Karekod ile çalışan uygulama, depozito iade makinelerine bırakılan ambalajlar için ödenecek depozito bedelini kullanıcıların e-cüzdanında biriktirir. Bu bakiye, QR kod ile ödeme özelliği sunan tüm POS cihazlarında kullanılabilir.
5- DOA bankacılık sistemine entegre midir?
Tüm finansal işlemler Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısı üzerinden DOA mobil uygulamasıyla e-cüzdan entegrasyonu ile gerçekleştirilir. Biriken bakiye, banka hesaplarına havale edilebilir.
6- Uygulama Türkiye genelinde ne zaman başlayacak?
Sakarya’da başlatılan uygulamanın, 2025 yılı sonuna kadar Türkiye genelindeki tüm ilçelerde hayata geçirilmesi planlanmaktadır.
7- DOA’ya hangi kurum ve kuruluşlar destek veriyor?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen depozito yönetim sistemi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) işbirliğiyle desteklenmektedir.
8- Yılda ne kadar ambalajda geri kazanım sağlanacak?
Türkiye genelinde, 783 bin kilometrekarelik alanda yılda yaklaşık 25 milyar adet ambalajın toplanması öngörülüyor.
9- Ne kadar üründe DOA logosu var?
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü işbirliği ile 1 Ağustos 2023 itibarıyla 22 milyar adet içecek ambalajı işaretlenerek piyasaya sürüldü.
10- DOA ile yıllık ne kadar kazanç elde edilecek?
Ülke ekonomisine yıllık yaklaşık 520 milyon euro katkı sağlaması hedeflenmektedir.
11- Hangi ambalajlara depozito ödenecek?
Cam, plastik ve alüminyum malzemeden üretilmiş 0,1 litre ile 3 litre arasındaki tek kullanımlık ambalajlar zorunlu depozito kapsamına alınmıştır. Üzerlerinde depozito logosu bulunan bu ambalajlar için depozito bedeli ödenecek.
