Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Rusya ile mevcut savaşı sona erdirecek barış planının Zaporijya Nükleer Santrali’nin kontrolü konusunda tıkandığını duyurdu. Avrupa’nın en büyük nükleer santrali, barış sürecinde kritik bir engel olarak öne çıkıyor.
Zelenski, Ukrayna ve ABD’nin, Rusya ile hedeflenen barış anlaşmasına ulaşmak için yüzde 90 oranında bir ilerleme kaydettiğini vurguladı.
Ancak tartışmalı olan yüzde 10’luk kısım, nükleer santralin kontrolünün hangi tarafta olacağına dair devam eden belirsizlikten kaynaklanıyor.
Zaporijya bölgesinde bulunan santral, savaşın başlangıcından bu yana Rus güçlerinin işgali altında. Santralin altı reaktörünün tamamı kapalı durumda ve nükleer uzmanlar, çatışmalar devam ederken elektrik üretimine yeniden başlamak için oldukça riskli bir durum olduğunu belirtiyor.
Hem Rusya hem de Ukrayna, savaş sonrasında santrali yeniden işletme isteğindedir. Bu tesis, yüksek enerji üretim kapasitesi nedeniyle hayati bir enerji kaynağı olarak değerlendirilmektedir.
ABD’DEN KİEV’İ KIZDIRAN ÖNERİ
ABD, nükleer santrale olan ilgisini artırmış durumda ve bu durumu bir barış anlaşmasında ekonomik çıkarlarını ilerletme fırsatı olarak değerlendiriyor. Zelenski, ABD’li müzakerecilerin, tesisin ABD, Rusya ve Ukrayna tarafından ortaklaşa işletilmesini önerdiğini ifade etti. Ancak Kiev, bu öneriye karşı çıkıyor.
Santral ve onu çevreleyen görüşmeler hakkında bilinmesi gerekenler şu şekilde özetleniyor…
NÜKLEER SANTRALİN SON DURUMU NE?
Rusya’nın savaşın ilk aşamalarında nükleer santrali ele geçirmesi, uluslararası düzeyde büyük bir tepkiyle karşılaşmıştı. Santral, cephe hattında bulunuyor ve bu durum, nükleer felaket risklerini artırıyor.
Çevredeki çatışmalar, santrali elektriksiz bırakıyor ve nükleer yakıtın erimesini önlemek için gereken soğutma sistemlerinin aksadığı gözlemleniyor.
Elektrik hatlarının onarımına yönelik çalışmaların yapılabilmesi adına, bu hafta içinde sınırlı yerel ateşkeslerin uygulanması planlanıyor.
RUSYA, UKRAYNA VE ABD İÇİN NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Rusya, nükleer santralin kontrolünü bırakma niyetinde olmadığını net bir şekilde ifade etti. Tesis, Rusya’nın ilhakını yaptığı Zaporijya bölgesinde bulunuyor.
Moskova, reaktörlerin tekrar çalıştırılması ve santralin elektrik hattının kendi şebekesine bağlanması için planlar yapıyor.
Enerji uzmanları, santralin Rus işgali altındaki güney ve doğu Ukrayna bölgesine enerji sağlama işlevi görebileceğini belirtiyor. Ayrıca, Greenpeace’in yayımladığı bir raporda, Rusya’nın güney Ukrayna’da santrali kendi şebekesine bağlamak adına elektrik hatları inşa ettiği görülüyor.
UKRAYNA İÇİN ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI
Ukrayna için santralin kontrolünü yeniden kazanmak, yalnızca işgal altındaki bir bölgenin geri alınması meselesinden ibaret değildir. Bu durum, ülkenin savaş sonrası enerji bağımsızlığı için de oldukça önemlidir.
Savaş öncesinde santral, ülkenin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 25’ini karşılıyordu. Enerji uzmanları, santralin üretim kapasitesinin yeniden inşa çabaları için kritik bir öneme sahip olduğunu ifade ediyor.
Geçtiğimiz yılın başlarında Kiev ve Washington, ABD’ye Ukrayna’daki mineral çıkarımına öncelikli erişim tanıyan bir anlaşma üzerinde müzakere gerçekleştirmişti ve bu süreçte santralin Amerikan katılımı da konuşulmuştu.
Santral, veri merkezleri gibi yoğun enerji ihtiyacı olan tesislere elektrik temin edebilir. Kiev ve Washington tarafından hazırlanan son barış planında, savaş sonrası yeniden yapılanma çabaları kapsamında enerji yoğun projelerin geliştirilmesi planlanmaktadır.
SANTRALİN KONTROLÜ KİMDE OLACAK?
Rusya ve ABD tarafından Kasım ayında oluşturulan bir plan, santralin Birleşmiş Milletler’in nükleer gözlem kuruluşu olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın gözetiminde yeniden işletilmesini ve elektrik üretiminin Rusya ve Ukrayna arasında paylaşılmasını öngörmüştü.
Zelenski, yaptığı açıklamada, ABD’nin son önerisinin santralin ABD, Rusya ve Ukrayna tarafından ortaklaşa işletilmesini içerdiğini ve “Amerikalıların baş yönetici olarak görev alacağını” söyledi.
Ancak Kiev, bu öneriye karşı durduğunu vurguladı. Zelenski, “Yaşanan onca olaydan sonra Ruslarla nasıl ortak ticari ilişkiye geçebiliriz ki?” ifadesini kullandı. Bunun yerine, Kiev, santrali Washington ile bir ortak girişim şeklinde işletmeyi önerdi. Ancak Moskova’nın tesisin kontrolünü tamamen bırakması pek olası görünmüyor.
Zelenski, yakın zamanda kendisi ve ekibinin santralin geleceği hakkında toplamda yaklaşık 15 saat süren görüşmeler gerçekleştirdiğini dile getirdi.
