MELİSA VARDAL – 6 Şubat depremleri Hatay’da yalnızca binaları değil, kentin kültür-sanat damarını da yerle bir etti. Pandeminin yarattığı kırılganlığın ardından gelen yıkım, sanatçı göçünü hızlandırdı; birçok yazar, ressam ve müzisyen kenti terk etmek zorunda kaldı. Antakya’da kalan “bir avuç insan” ise kültür-sanatın tamamen susmaması için imece usulüyle üretmeye devam ediyor. Antakya Sanat Derneği’nden Tunay Devrim ve Edip Yeşil bu süreci Miliyet’e anlattı. Devrim, deprem sonrası süreci tarif ederken söze şöyle başlıyor: “Depremin yıkıcı etkisi Hatay’da kültür sanat hayatının neredeyse durmasına neden oldu. Birçok yazar, ressam, müzisyen şehri terk etmek zorunda kaldı; geriye bizim gibi bir avuç insan kalabildi.” Kentteki kırılmayı “insan kalmayınca kültür de kalmaz” cümlesiyle özetleyen Devrim, Antakya’nın tarihsel hafızasına da işaret ederek sekiz kez yıkılıp yeniden kurulan bir kentten söz ediyor. Ancak bugün üretim, büyük ölçüde imeceyle sürüyor.
‘Halkın olduğu her yer mekân’
Antakya Sanat Derneği ve deprem sonrası kurulan Antakya Sanat Kolektifi, fiziksel mekânlarını kaybetmiş durumda. Depremden bir gün önce taşındıkları yeni bina dahil olmak üzere tüm alanları yıkılmış. Kitaplıklardan sahne düzenine kadar emekle kurulan her şey enkaz altında kalmış ancak dernek, mekânsızlığı üretimsizliğe dönüştürmemiş. “Bir zamanlar halk mekâna gelirdi, şimdi biz halkın olduğu her yeri mekân kabul ediyoruz” diyen Devrim’in söylediğine göre köy meydanları, sahiller, taziye evleri ve kırlar artık etkinlik alanı. Sanatın iyileştirici rolüne konuşan Tunay’a göre insanlık tarihi yıkımlar ve yeniden kuruluşlar tarihi: “Her felaket kendi edebiyatını yaratır. Ağıtlar, türküler ya da yeni bir dil… Sözün gücü insanı delirmekten kurtarır; bireysel olduğu kadar toplumsal direnişe de güç verir” Devrim’in bu sözlerinin somut karşılığı, depremden sonra bir duvara yazılan cümlede saklı: “Gitmedik, buradayız.”
‘Hafıza çalışması’
Antakya Sanat Kolektifi depremin hemen ardından yapılan çağrıyla Türkiye’nin dört bir yanından gelen sanatçılarla kurulmuş. Latife Tekin’den Ahmet Telli’ye, Ayşegül Tözeren’den Filistinli şair Sheika Helawy’ye pek çok isim kentte şiir ve edebiyat buluşmalarına katılmış. Türk Tabipleri Birliği ile birlikte üç yıldır sürdürülen Antiochia Felsefe Buluşmaları ise “Gönüllülük”, “Dayanışma ve Ortak Varoluş”, “Eşitlik” ve “Mizahla Dayanışma” temalarıyla devam ederken depremi belgeleyen “Öyle Bir Yere Geldik Ki Hiçbir Sokağın Adı Yok” sergisi Türkiye içinde ve dışında izleyiciyle buluşmayı sürdürüyor. Deprem sonrası Antakya Sanat Derneği’nin yaptığı ilk çalışmalardan birinin bir hafıza çalışması olduğunu söyleyen Edip Yeşil, 11 ilde yaşanan yıkımı kayıt altına almak ve bu kayıtların kolektif bir hafızaya dönüşmesine katkı sunmak amacıyla bu sergiyi yola çıkardıklarını belirtiyor. Sergi şu an Bandırma’da izleyiciyle buluşuyor.
