108 Dolarlık Petrol Savaşı: Orta Doğu Dünya Ekonomisini Sarsabilir mi?
Yarım asır önce Orta Doğu’daki krizler küresel ekonomiyi diz çöktürmüştü. Bugün ise jeopolitik tansiyon yükselse de petrol piyasaları ve merkez bankaları çatışmaları “izlenmesi gereken şoklar” olarak görüyor. Ancak enerji altyapısının hedef alındığı ve Hürmüz Boğazı’nın kapandığı bir senaryoda petrol fiyatları 60 dolardan 108 dolara sıçrayabilir. Böyle bir şok, enflasyonu yeniden alevlendirirken büyümeyi yavaşlatabilir ve merkez bankalarını daha şahin bir çizgiye zorlayabilir.
Üç Olası Senaryo
Rapor, Orta Doğu kaynaklı şokların petrol piyasalarına etkisine göre üç ana senaryo çiziyor:
1️⃣ Petrol Piyasalarına Etki Yok
Jeopolitik gerilimlerin büyük kısmı petrol fiyatlarını hareketlendirmiyor. Özellikle İran, Irak ve Körfez’deki ana üretim sahalarından uzak çatışmalar, arzı etkilemediği sürece küresel ekonomiye sınırlı yansıyor.
-
Gazze’deki savaş, insani açıdan ağır sonuçlar doğurmasına rağmen petrol fiyatlarında kalıcı bir iz bırakmadı.
-
Kızıldeniz’de Husilerin saldırıları, deniz ticaretini zorlaştırsa da petrol akışını ciddi biçimde kesmedi.
-
Lübnan, Suriye veya Ürdün gibi ülkelerdeki istikrarsızlık, petrol üreticisi olmadıkları için piyasaları sınırlı etkiliyor.
Bu senaryoda küresel ekonomi büyük bir enerji şoku yaşamıyor.
2️⃣ Geçici Petrol Fiyat Sıçramaları (En Olası Senaryo)
Bu kategori, İran, Irak veya Körfez’deki gerilimlerin petrol fiyatlarını kısa süreli sıçratmasını içeriyor.
-
İran-İsrail ateşkesi kırılgan. Sınırlı bir çatışma petrol fiyatlarını geçici olarak yükseltebilir.
-
İran lideri Ali Hamaney’e yönelik olası bir suikast veya iç siyasi kriz, piyasada kısa vadeli şok yaratabilir.
-
2019’da Suudi petrol tesislerine yapılan saldırı gibi, üretimi kısa süreli aksatan operasyonlar fiyatları geçici yükseltse de kalıcı etki yaratmayabilir.
Bu senaryo, en muhtemel gelişme olarak görülüyor.
3️⃣ Büyük ve Kalıcı Petrol Şoku (En Kötü Senaryo)
En riskli tablo, enerji altyapısının veya Hürmüz Boğazı’nın hedef alınması.
-
Hürmüz Boğazı dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir dar boğaz.
-
İran’ın boğazı kapatması halinde küresel arzın %20’si devre dışı kalabilir.
-
Böyle bir durumda petrol fiyatı %80 artarak 60 dolardan 108 dolara çıkabilir.
Bu senaryo düşük olasılıklı görülse de etkisi son derece yıkıcı olur.
Petrol Fiyatı Nasıl Tepki Verir?
Akademik çalışmalar, arzın %1 azalmasının petrol fiyatlarını %2 ila %6 arasında artırabileceğini gösteriyor.
İran’ın üretimi küresel arzın yaklaşık %3’ü seviyesinde. Bu üretimin tamamen devre dışı kalması bile fiyatlarda kayda değer artış yaratabilir.
Ancak Hürmüz gibi sistemik bir şok, fiyatı 100 doların üzerine taşıyabilir.
108 Dolarlık Petrol Dünya Ekonomisini Nasıl Etkiler?
ABD
ABD artık kaya petrolü sayesinde net ihracatçı konumunda. Bu nedenle yüksek petrol fiyatlarının büyüme üzerindeki etkisi geçmişe kıyasla sınırlı.
Ancak enflasyon %4’e yaklaşabilir. Bu durum, Fed’i faiz indirimi baskısı ile enflasyon riski arasında zor bir tercihe zorlayabilir.
Çin
Çin dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı.
108 dolarlık petrol:
-
2026 büyümesini yaklaşık 0,5 puan düşürebilir
-
Enflasyonu 0,5 puan artırabilir
Çin, Orta Doğu petrolüne ve Hürmüz hattına en bağımlı ekonomilerden biri.
Euro Bölgesi
Avrupa da enerji ithalatçısı olduğu için olumsuz etkilenir.
-
Enflasyon %3’ün üzerine çıkabilir
-
Büyüme yaklaşık 0,5 puan gerileyebilir
Bu tablo Avrupa Merkez Bankası’nı faiz artırmak ile büyümeyi desteklemek arasında zor bir ikileme sokar.
Gelişen Ülkeler
Petrol fiyat şoku, üretici ülkeler için kazanç; ithalatçılar için kayıp anlamına gelir.
-
Kazananlar: Kolombiya, Nijerya, Rusya
-
Kaybedenler: Hindistan, Endonezya, Güney Kore
Ancak Körfez ülkeleri için fiyat artışı kendi üretimlerinin aksamasıyla gelirse kazanç ortadan kalkar.
Körfez Enerji Devleri Ne Kazanır?
Saudi Aramco, Adnoc ve QatarEnergy gibi devler için fiyat artışı üretim kesintisi olmadığı sürece pozitif.
Aramco’nun günlük yaklaşık 10 milyon varil üretimi düşünüldüğünde, petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artış yıllık 35-40 milyar dolar ek gelir anlamına geliyor.
Ancak üretim veya ihracat aksarsa, 100 dolarlık petrol bile fayda sağlamaz.
1970’lerin Hayaleti Geri Döner mi?
Orta Doğu dünya petrolünün üçte birini, küresel doğalgazın ise beşte birini sağlıyor.
Bugüne kadar enerji piyasaları ile jeopolitik gelişmeler arasında bir “yangın duvarı” vardı. Ancak Hürmüz Boğazı gibi kritik bir hattın devre dışı kalması, bu bariyeri yıkabilir.
En olası senaryo, yüksek jeopolitik tansiyon ama sınırlı enerji etkisi. Ancak en kötü senaryoda, 108 dolarlık petrol küresel enflasyonu yeniden tetikleyebilir ve merkez bankalarını sıkı para politikasına geri döndürebilir.
Şimdilik piyasalar temkinli. Fakat Orta Doğu’da tansiyon yükseldikçe, 1970’lerin enerji krizinin hayaleti yeniden gündeme gelebilir.
Bloomberg
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
