HABER MERKEZİ – Bilim insanları uzun süredir Antarktika’nın altındaki yerçekiminin çevre bölgelere göre daha zayıf olduğu özel bir alan bulunduğunu biliyordu. “Yerçekimi çukuru” olarak adlandırılan bu anomali, son yıllarda yeniden araştırma konusu haline geldi. Çünkü iklim değişikliği, buzulların erimesi ve deniz seviyesindeki artış gibi tehditler, bu bölgenin geleceğini her zamankinden daha kırılgan hale getiriyor.
Son olarak yayımlanan bir araştırma, bu gizemli yapının geçmişine ışık tuttu. Çalışmaya göre yerçekimi çukuru, başlangıçta daha zayıf bir yapıdaydı. Ancak yaklaşık 50 ila 30 milyon yıl önce, Antarktika’nın büyük ölçüde buzullarla kaplanmaya başladığı dönemde hızla güçlendi. Araştırmacılar, bu değişimin iklim ve yer altı jeolojik süreçleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu düşünüyor. Buna rağmen, söz konusu yerçekimi anomalisinin günümüzde Antarktika’yı nasıl etkilediği hala net değil.
YERÇEKİMİ HER YERDE AYNI DEĞİL
Dünya’nın yerçekimi her noktada aynı değil. Bilim insanlarının “jeoit” olarak adlandırdığı yapı, okyanus yüzeyinin yerçekimi etkisiyle dalgalı ve düzensiz bir şekil almasına neden oluyor. Günlük hayatta bu farklar neredeyse hissedilmese de, özellikle okyanus suları için büyük önem taşıyor.
Su kütleleri, yerçekiminin daha güçlü olduğu alanlara doğru akma eğiliminde. Bu nedenle Antarktika gibi yerçekiminin görece zayıf olduğu bölgelerde deniz seviyesi, normalden daha düşük olabiliyor. Araştırmacılara göre buradaki düşük çekim, derinlerdeki kütle eksikliğinden kaynaklanan geniş çaplı bir çöküntü anlamına geliyor.
Araştırma ekibi, Dünya’nın iç yapısını anlamak için küresel deprem kayıtlarından yararlandı. Sismik veriler, yer dinamikleri ve mineral fiziği bilgileri bir araya getirilerek, gezegenin içinin üç boyutlu bir modeli oluşturuldu.
Çalışmanın baş yazarı olan Alessandro Forte, University of Florida bünyesinde görev yapıyor. Forte, bu yöntemi şöyle özetliyor: “Bütün Dünya’nın tomografisini çektiğimizi düşünün. Hastanelerde X-ray kullanıyoruz, biz ise depremleri kullanıyoruz. Deprem dalgaları, gezegenin içini aydınlatan bir ışık gibi çalışıyor.”
Ekip, bu veriler sayesinde yaklaşık 70 milyon yıl geriye giderek, yer altındaki kaya akışlarını ve kütle hareketlerini yeniden canlandırdı. Simülasyonlara göre, ilk aşamada soğuk ve yoğun maddelerin derin mantoya doğru batması, yerçekimi çukurunun oluşmasında etkili oldu. Daha sonra, milyonlarca yıl içinde daha sıcak ve hafif mantonun yukarı doğru yükselmesiyle kütle dağılımı yeniden şekillendi. Soğuk maddelerin aşağı inmesi ve sıcak maddelerin yukarı çıkması birleşince, Antarktika altındaki kütle eksikliği daha da büyüdü ve yerçekimi çukuru güçlendi.
Uzmanlara göre yerçekimi, deniz seviyesi ve gelgit hareketleri doğrudan iklim sistemini etkiliyor. Bu yüzden Antarktika’daki bu anomaliyi daha iyi anlamak, bölgenin geçmişini ve geleceğini çözmek açısından kritik önem taşıyor.
