HABER MERKEZİ – Astronomi dünyasında son dönemin en ilginç keşiflerinden biri, LHS 1903 adlı kırmızı cüce yıldızın etrafında bulunan sıra dışı gezegen sistemi oldu. Uluslararası bir araştırma ekibinin yayımladığı çalışmaya göre, bu sistemde gezegenler alışık olduğumuz düzene uymuyor. Genellikle yıldızlara en yakın konumda kayalık gezegenler, daha dış bölgelerde ise gaz ve buz devleri bulunurken, LHS 1903’te bu yapı adeta tersine dönmüş durumda.
Güneş Sistemi’nde Merkür, Venüs, Dünya ve Mars gibi kayalık gezegenler merkeze yakın konumda yer alırken, Jüpiter ve Satürn gibi gaz devleri daha uzak yörüngelerde dolanıyor. Uzun süredir kabul gören teoriye göre, yıldızdan gelen yoğun radyasyon yakın gezegenlerin hafif gazlarını süpürüyor ve geriye kayalık yapılar kalıyor. Daha uzakta oluşan gezegenler ise kalın atmosferlerini koruyarak gaz devlerine dönüşebiliyor.
TERSİNE DİZİLEN GEZEGEN SİSTEMİ: LHS 1903
Ancak LHS 1903 bu tabloyu tamamen bozuyor. Yaklaşık 116 ışık yılı uzaklıkta bulunan ve Lynx (Vaşak) takımyıldızı yönünde yer alan bu sistem, dört farklı ötegezegene ev sahipliği yapıyor. European Space Agency tarafından işletilen CHaracterising ExOPlanet Satellite (CHEOPS) uydusundan elde edilen veriler, sisteme en yakın gezegenin kayalık yapıda olduğunu, onun ardından iki gaz gezegenin geldiğini ve en dışta yine kayalık bir gezegenin bulunduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmanın liderliğini yapan Thomas Wilson, University of Warwick bünyesinde görev yapan bir akademisyen. Wilson’a göre, kayalık bir gezegenin gaz devlerinin ötesinde, sistemin en dış kısmında oluşması neredeyse hiç görülmemiş bir durum. Bu yüzden LHS 1903, “içten dışa” değil, adeta “dıştan içe” şekillenmiş bir sistem gibi davranıyor.
Ekip, bu sıra dışı yapının nasıl ortaya çıktığını anlamak için çeşitli ihtimalleri değerlendirdi. Gezegenlerin yer değiştirmesi ya da büyük çarpışmalar gibi senaryolar şimdilik elenmiş durumda. CHEOPS verileri, gezegenlerin aynı anda değil, zaman içinde birbiri ardına oluştuğunu gösteriyor. Özellikle en dıştaki kayalık gezegenin, sistemdeki gazın büyük ölçüde tükendiği bir dönemde oluşmuş olabileceği düşünülüyor. Bu da mevcut teorilerle pek örtüşmeyen bir tablo ortaya koyuyor.
Çalışmaya katkı sağlayan ESA araştırmacısı Isabel Rebollido, giderek daha fazla ötegezegen sisteminin Güneş Sistemi’ne benzemediğini vurguluyor. Bir diğer ESA bilim insanı Maximilian Günther ise, geleneksel gezegen oluşum modellerinin evrendeki çeşitliliği açıklamakta yetersiz kaldığını belirtiyor.
Uzmanlara göre LHS 1903 gibi sistemler, gezegenlerin nasıl doğduğunu ve zaman içinde nasıl evrim geçirdiğini yeniden düşünmemize neden olabilir. Bu tür keşifler, önümüzdeki yıllarda astronomi teorilerinin ciddi biçimde güncellenmesine yol açabilir.
