Trump, Amerikan Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, Diego Garcia Adası’na ilişkin İngiltere Başbakanı Keir Starmer’e çağrıda bulundu.
ABD Başkanı, söz konusu adanın oldukça stratejik konuma sahip olduğunu vurgulayarak, İngiltere’nin burayı Morityus’a iade etmemesi çağrısını yineledi.
Diego Garcia Adası’ndaki Amerikan üssünün önemine işaret eden Trump, “İran bir anlaşma yapmamaya karar verirse, ABD’nin son derece istikrarsız ve tehlikeli bir rejimin potansiyel saldırısını ortadan kaldırmak için Diego Garcia’yı ve Fairford’da bulunan hava üssünü kullanması gerekebilir.” vurgusunu yaptı.
Trump, Starmer’e, adayı uzun vadeli şekilde kiralaması çağrısı yaparak, “Başbakan Starmer, en iyi ihtimalle 100 yıllık bir kira sözleşmesi imzalayarak, hiçbir nedenle Diego Garcia üzerindeki kontrolünü kaybetmemelidir. Diego Garcia’yı vermeyin.” görüşlerini paylaştı.
Trump, daha önce İngiltere’nin Diego Garcia Üssü’nün de bulunduğu Chagos Adaları’nı, uluslararası mahkemelerin ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun kararı doğrultusunda Morityus’a iade etme kararını “aptallık” ve “zayıflık” sözleriyle eleştirmişti.
OKYANUSUN ORTASINDA ABD ÜSSÜ
Hint Okyanusu’ndaki ada ülkelerinden olan Morityus Cumhuriyeti, 1598’de Hollanda, 1715’te Fransa sömürgesi oldu. Morityus, 1814’teki Paris Anlaşması ile İngiltere hakimiyetine girdi. Yaklaşık 150 yıl bu adaları sömüren İngiltere, Birleşmiş Milletlerin (BM) baskısıyla 1968’de Morityus’a bağımsızlığını vermeden 3 yıl önce, Chagos Takımadaları’nı ülkeden ayırarak elinde tuttu.
Chagos’un yanı sıra Aldabra, Farquhar ve Desroche adalarını da Şeyseller’den ayıran İngiltere, söz konusu adaları 1965’te İngiliz Hint Okyanusu Bölgesi’nin (İHOB) parçası ilan etti. Şeyseller’den ayırdığı adaları daha sonra geri vermek zorunda kalsa da İngiltere toplam 2 bin 300 adacığın bulunduğu İHOB ile Hint alt kıtasının güneyinde varlığını sürdürdü.
İngiltere, İHOB içerisindeki Chagos Takımadaları’nın en büyüğü olan mercan ada Diego Garcia’yı 1966’da, müttefiki ABD’ye 50 yıllığına kiraladı.
EN YAKIN KARAYA GİTMEK 2 GÜN SÜRÜYOR
ABD’nin hemen büyük bir deniz ve hava askeri üssü inşa etmeye başladığı Diego Garcia ile Chagos Takımadaları’nda yaşayan yaklaşık 2 bin kişi, 1967-1973 yılları arasında zorla bölgeden çıkarıldı. Adaya turistlerin ve medya mensuplarının girişi de yasaklandı.
Diego Garcia Deniz Kuvvetleri Destek Tesisi adıyla 1977’de açılan askeri üste, büyük askeri kargo uçaklarının kullanabileceği 3 bin 600 metrelik bir pist, ABD donanmasından 2 uçak gemisinin aynı anda demirleyebileceği bir de liman bulunuyor.
Hindistan, Endonezya ve Madagaskar üçgeninde bulunan Diego Garcia’dan en yakındaki karaya deniz yoluyla gitmek en fazla 2 gün sürüyor.
Hint Okyanusu’nun diğer bölgelerinde sıklıkla meydana gelen kasırga ve tufanların görülmediği Chagos Takımadaları, uçuş için elverişli hava koşullarına sahip bulunuyor.
ÇOK SAYIDA ABD OPERASYONUNDA KULLANILDI
ABD, 1966’dan 2016’ya kadar Diego Garcia Üssü’nün yapımı, bakımı ve restorasyonuna toplam 3 milyar dolar harcadı. İngiltere, 2016’da ABD’nin ada kullanım haklarını 20 yıl daha uzattı.
Hint Okyanusu’nun tam ortasında yer alan ve sadece askeri araçlarla ulaşılabilen Diego Garcia Üssü, Soğuk Savaş’tan günümüze çok sayıda ABD operasyonunun parçası oldu.
Soğuk Savaş’ta Rusya tehdidini Hint Okyanusu’nda sınırlayan üs, Kuveyt’i işgal eden Irak’a karşı düzenlenen 1991’deki Çöl Fırtınası Operasyonu ile 11 Eylül’den hemen sonra Ekim 2001’de Afganistan’da Taliban’a yönelik hava saldırılarında önemli rol oynadı.
Üs, Orta Doğu, Basra ve Yemen Körfezi’ne yakınlığı ve Hint Okyanusu’ndaki hidrokarbon yolları üzerinde bulunması nedeniyle halen önemini koruyor.
NEDEN ÖNEMLİ?
Diego Garcia, Ortadoğu’dan Güneydoğu Asya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada ABD askeri operasyonları için kritik bir üs konumunda. Üssün ücra konumu ve kapsamlı altyapısı, onu uzun menzilli hava saldırıları ve hızlı müdahale görevleri için ideal bir kalkış noktası haline getiriyor.
Diego Garcia’nın İran’a yaklaşık 3 bin 500 kilometre, Güney Çin’e ise yaklaşık 4 bin 800 kilometre mesafedeki izole konumu, ABD uçakları için güvenli ve uzun menzilli görevlerin icrası açısından stratejik bir kalkış noktası sağlıyor.
Uzmanlara göre İran’a yönelik olası bir saldırı için hazırlık amaçlı olarak üste önemli miktarda askeri ekipman sevkiyatı gerçekleşmiş durumda.
SON İRAN SALDIRISINDA DA GÜNDEME GELMİŞTİ
Mayıs ayında, ABD Hava Kuvvetleri, Diego Garcia’daki görevlerini tamamlayan B-2 Spirit bombardıman uçaklarının Missouri’ye döndüğünü duyurmuştu.
Daha sonra ise ABD, Missouri’deki Whiteman Hava Üssü’nden kalkan B-2 hayalet bombardıman uçaklarıyla İran’daki üç kritik nükleer tesise sürpriz gece operasyonu düzenledi.
SPEKÜLASYONLARIN ODAĞINDAKİ ÜS
Öte yandan, Diego Garcia Üssü, 8 Mart 2014’te Kuala Lumpur-Pekin seferini yapan Malezya Havayollarına ait MH370 sefer sayılı uçağın kaybolmasıyla ilişkilendirildi.
Hint Okyanusu üzerinde uçarken 227 yolcusu ve 12 kişilik mürettebatı ile tek bir iz bırakmadan kaybolan MH370 sefer sayılı Boeing 777’nin Diego Garcia’ya iniş yaptığı ileri sürüldü.
Bir diğer iddia da üs yakınlarından geçen uçağın terörist saldırı korkusuyla vurulduğu oldu.
İNGİLİZLER YERLİLERİ “TARZAN VE KÖLE” OLARAK NİTELEDİ
İngiltere, adayı ABD’ye kiralamak için yerli halkı zorla çıkardığında, dünyanın tepkisini çekmemek için adada sadece geçici süre yaşayanlar olduğu yönünde yalanlar söyledi.
Bununla kalmayan İngiliz sömürgeciler, resmi kayıtlarda yerlilerden “Tarzan ve köle” olarak bahsetti.
Chagosluların durumu, Avustralyalı gazeteci John Pilger’in çektiği “Çalınan bir ulus” adlı belgesel filmde de konu edildi. Pilger, tüm dünyayı, ekonomik ve askeri olarak güçlü devletlerin, küçük ülkelerin halklarını zorla yerinden etmelerine karşı koymaya çağırdı.
CHAGOSLULARIN MÜCADELESİ
Chagosluların evlerine dönme hakları Londra Yüksek Mahkemesinin 3 Kasım 2000 ve 11 Mayıs 2006’da ve Londra Temyiz Mahkemesinin 23 Mayıs 2007’de aldığı kararlarla tanındı.
Adalardan çıkarılanlar İngiltere mahkemelerinde yurtlarına dönme mücadelesi verirken Morityus konuyu BM Genel Kuruluna taşıdı.
23 Haziran 2017’deki Genel Kurulda Morityus ile İngiltere arasında Chagos Takımadaları’nın egemenliği hakkındaki anlaşmazlığın Uluslararası Adalet Divanına götürülmesi 15’e karşı 94 oyla kabul edildi.
Uluslararası Adalet Divanı hakimlerinin, 25 Şubat 2019’da aldığı çoğunluk kararına göre, Morityus bağımsızlık kazandığında Chagos Takımadaları elinden alındığı için dekolonizasyon süreci “yasal bir şekilde” tamamlanmadı.
İngiltere’nin Chagos Takımadaları’nı elinde bulundurmasının yanlış olduğu belirtilen karar, Morityus’un topraklarının sömürgelikten tam anlamıyla kurtulması için İngiltere’nin adaları geri vermesi gerektiğini tavsiye etti.
