İran yönetiminin ABD ile kapsamlı bir anlaşma yapma hazırlığı, özellikle ‘stratejik dostları’ Moskova ve Pekin’de endişelere yol açmış durumda. Anlaşmanın olasılığı belirmeye başladığında, savaşın en çetin dönemlerinde sırra kadem basan ve sadra şifa en küçük bir açıklama yapmaktan dahi kaçınan Rus ve Çinli yetkililer, şimdi ardı ardına açıklamalar yapmaya başladı.
Bir anlamda zevahiri kurtarma çabası içerisindeler. İstihbarat kaynaklarından sızdırılan bilgilerle, bu iki ülkenin İran’ın ABD ve İsrail’e karşı gerçekleştirdiği başarılı misillemelerde Rus ve Çin istihbarat uydu sistemleriyle füze teknolojisi aparatlarını kullandığı propagandası yayılmakta. Ancak, Rusya ve Çin için bir dönemin kapandığı söylenebilir. İran’ı ve İran’ın zorlu koşullarını istismar etme dönemi sona eriyor. ABD’nin, başta Ortadoğu olmak üzere Batı Asya’daki 1980’lerden kalma Soğuk Savaş rejimi/statükosu köklü bir değişim sürecine girmiş durumda.
Bu değişimin en belirgin adımı, 15 Ağustos 2025’teki Alaska Zirvesi’ydi. Bu zirvede ABD Başkanı Donald Trump, Rusya’ya karşı kılıçlarını gömerek Avrupa’nın hedefindeki Rus Lider Vladimir Putin’e istediği uluslararası meşruiyeti sağladı.
***
Peki, Trump karşılığında ne kazandı? Bana kalırsa, İran’ı. Daha önce de Suriye, Venezuela, Ermenistan ve Azerbaycan’ı elde etmişti. Bu şekilde ABD, başta Ortadoğu olmak üzere Kafkasya, Orta Asya ve Latin Amerika’ya istediği gibi nüfuz etme fırsatına sahip oldu.
Unutulmamalıdır ki Putin, Suriye’den sonra Kafkasya’yı Alaska Zirvesi’nden hemen önce Trump’a hediye etti. Alaska’daki buluşmadan bir hafta önce, 8 Ağustos 2025’te Washington’da imzalanan anlaşma ile Zengezur Koridoru, ABD desteğiyle ‘Trump Rotası/TRIPP’ adıyla yeniden yapılandırıldı. 99 yıllığına Zengezur’un işletme hakkını elde eden ABD, bu avantajla Orta Asya‘ya doğrudan erişim imkânı kazandı.
İran’a saldırı öncesinde Trump, Orta Asya liderlerini de Beyaz Saray’da ağırladı. 6 Kasım 2025’te Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan liderleri Beyaz Saray’da C5+1 formatında bir araya geldi. Bu hamle, ABD’nin Hazar’ın doğusunda Çin’i, batısında Rusya’yı ve güneyinde ise İran’ı dengeleyecek stratejisini başlatmış oldu. Aynı bağlamda, ABD ve İsrail’in İran operasyonu öncesinde Batı’nın Hindistan ile 20 yıldır beklettiği serbest ticaret anlaşmasını 27 Ocak’ta imzalaması da dikkat çekiciydi.
***
Geldiğimiz noktada, küresel güneyde “Rusya neden İran’a yardım etmedi?” tartışması giderek büyüyor. Aynı derecede Çin’in pasifliği de sorgulanmakta. Zira Tahran, merhum Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin Şubat 2023’teki ve şu anki Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Eylül 2025’teki Pekin ziyaretlerinden eli boş döndü.
İran’ın ılımlı Fararu haber ajansı bile Rusya ve Çin’in ihanetini şu ifadelerle eleştirmiştir: “Biz onlara Şahed-136, 131 ve 129 İHA’ları verirken, onlar neden bize SU-35 uçakları, S-400 ve Mi-28 saldırı helikopterlerini vermiyor? Çin’e ucuz petrol veriyoruz. Ama karşılığında ne teknolojik katkı ne de diplomatik destek alabiliyoruz!” Devrim Muhafızları’nın sitesi Tabnak da Pekin ve Kremlin’in ABD ile İsrail’in saldırılarına yönelik ılımlı tutumunu eleştirmiştir.
Aslında, daha savaş başlamadan İran, Rusya ve Çin’e stratejik müttefik olarak güvenemeyeceğini biliyordu. Ancak çaresizdi. İran’ın içinde bulunduğu şartları istismar eden bu iki güce karşı alternatifleri sınırlıydı. Şimdi ise İran, ABD ve İsrail karşısında gösterdiği direnişle düşmanlarının yanı sıra sözde dostlarını da hayrete düşürmüş durumda.
Dolayısıyla, bu sözde dostlara verilecek en anlamlı mesaj, Tahran’ın ABD ile kapsamlı bir anlaşmaya varması olacaktır. Unutulmamalıdır ki İran’ın ABD gözündeki stratejik önemi, Rusya ve Çin’den az değil, hatta daha fazladır. Özellikle de Çin söz konusu olduğunda. Zira İran ile anlaşan ABD, Çin’i sadece Hint Okyanusu ve Güney Asya’dan değil, Hazar Havzası, Kafkasya ve Türk dünyası yoluyla Orta Asya’dan da çevreleme imkânına sahip olacaktır. Dolayısıyla bundan sonrasını, İran’a ihanet eden Rusya ve Çin düşünsün.
