Dünyamız ve insanlık, önemli bir dönüşüm sürecinin eşiğinde bulunuyor. Bu dönemin en belirgin özelliği, ABD’nin müttefikleri ve rakipleriyle gerçekleştirdiği yeni bir modus vivendi ve geçici uzlaşma ile detente/yumuşama politikası. Bu çerçevede, Rusya’ya karşı savaş baltasını gömen ABD, müttefiki Türkiye, Avrupa ve İsrail ile ticari rakibi Çin’e yönelik stratejilerini köklü bir şekilde yeniden şekillendiriyor.
ABD’nin Türkiye’yi ‘stratejik düşman’ olarak ilan eden eski Başkanı Joe Biden döneminin hatasını, Donald Trump göreve başlar başlamaz düzeltti ve Ankara ile bölgesel ve küresel dinamikleri etkileyen ezber bozan bir jeopolitik denge kurdu.
Türkiye’nin ardından ABD, Rusya ile küresel bir konsensüse vardı. Bu konsensüs çerçevesinde, Rusya; yaptırımların kaldırılması ve ABD’den elde ettiği meşruiyet (15 Ağustos 2025, Alaska Zirvesi) karşılığında Venezuela, Suriye, Libya, Ermenistan, İran ve Küba üzerindeki koruma kalkanını kaldırdı.
***
Ukrayna ile birlikte değerlendirildiğinde, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı krizi, ABD’nin Avrupa ve Çin’e geçmiş yıllarda yaptığı harcamaları tahsil etme girişimi olarak yorumlanabilir.
Bu bağlamda, ABD’nin önüne fatura koyduğu aktörlerden ikisi İsrail ve İngiltere olarak öne çıkıyor.
İngiltere, Çin ile olan ilişkileri nedeniyle eleştirilerin hedefi olurken, İsrail de Türkiye faktörü, Suriye halk devrimi, Gazze’deki ‘barış’ ve İran savaşı gibi sebeplerle sınırlı bir etki alanına sahip durumda. Artık bölgede geçmişteki gibi at koşturması mümkün değil.
AB ve ABD’de yükselen siyonist karşıtı toplumsal ve siyasi dalga, her geçen gün büyüyerek siyasi ve iktisadi kesimlere de sirayet etmeye başladı.
Avrupa, Soğuk Savaş sonrası dönemde ucuz Rus enerjisi ve ABD’nin sağladığı maliyetsiz güvenlik şemsiyesiyle gelişti. Ancak bu süreç, Ukrayna savaşının patlak vermesiyle son buldu.
Çin de, ABD’nin ambargo uyguladığı Venezuela, Rusya ve İran’dan yıllardır düşük maliyetli enerji temin ediyordu.
ABD’nin sunduğu sermaye ve teknolojiyi ucuz emek gücüyle birleştirerek ekonomik küreselleşme sürecine imza atan Çin, şimdi bu avantajını kaybetmekte. ABD, sermaye ve teknoloji desteğini azaltırken, Pekin’in ticaret ve enerji koridorlarından mali ve askeri katkı sunmadan yararlanma dönemi de sona eriyor.
Hâsılı kelam, Ukrayna, Gazze, İran ve Hürmüz krizleri, Avrupa, İsrail ve Çin için balayı döneminin kapandığını işaret ediyor. Yeni dönemde Türkiye, Rusya ve ABD güçlenen taraf olarak öne çıkarken, diğerleri kan kaybetme riski taşıyor.
İngiltere ise gerçekleştirdiği son hamlelerle ABD ve Türkiye ile yeni bir konsensüs oluşturma çabası içinde.
Bu gidişat, Asya-Pasifik çağının daha doğmadan sonlanmasına işaret ediyor. Bunun yerine, ABD ile iş birliği içinde çalışan üç veya dört aktörlü ve çoğul merkezli yeni bir küresel sisteme doğru ilerliyoruz. Çok kutupluluk ise başka bir bahara kaldı.
