DUYGU ERDOĞAN / İSTANBUL – Tavuk ihracatı (kanatlı eti), iç piyasada ‘zam’ iddiası ve arz güvenliği nedenleriyle sınırlandırıldı. Sanayiciler, fiyat artışının enflasyonun altında olduğunu, kırmızı ete erişimin zorlaşmasıyla tavuğa talebin yükseldiğini belirtiyor. Üreticiler de tedirgin; 14 aydır üretim tarafında fiyatlarda zam olmadığı belirtilirken, üretimin iç piyasa için yüksek olduğu, ihracat pazarları kaybının da üretimi tehdit ettiğine dikkat çekiyor. Kararın arkasında ise birkaç sektör firmasının fiyatlara yüzde 15-25 arasında zam yapma girişimi olduğu belirtiliyor. Buna karşılık üreticiler, fiyatların düşük olduğunu ve zararın üretim maliyetlerinden kaynaklandığını, ihracat sınırlamasının fiyatları indirmekte etkili olamayacağını dile getiriyor.
Küçük üretici vurgusu
Bütün piliç tavuk marketlerde 90-94 lira arasında satılıyor. Piliç kilo fiyatı ise 70-75 lira. Türkiye Kanatlı Hayvan Eti Üreticileri Merkez Birliği Başkanı Abdullah Koç, üretici tarafında 14 aydır fiyatların aynı olduğunu, piyasada ise satış fiyatlarının çoğunun maliyetinin yüzde 10 altında tutulduğunu ifade etti. Firmaların ‘zam’ yapması sonucu ortaya çıkan ihracat yasağının asıl olarak üreticiye zarar vereceğini anlatan Koç, “Sanayici bir şekilde toparlanabiliyor. Ancak zaten zor şartlarda üretime devam eden küçük üreticiler azalan talep ve üretim karşısında yüksek maliyetle mücadele edemez. Yurt dışına gitmeyen ürün içeride değerlendirilemez, öyle bir talep oluşmuyor” dedi.
‘Domates 115, tavuk 90 TL’
Abdullah Koç, verdiği fiyat örnekleriyle kararın yeniden değerlendirilmesi çağrısı yaparken, şunları söyledi:
“Markette bugün salatalık 120 lira, domates 115 lira. Ekmek kilo fiyatı 70 lira. Ama piliç kilosu da 70 lira, markette bütün piliç 90 lira. Kırmızı et fiyatı en düşük 900 lira; zaten ulaşamayan beyaz ete yöneliyor. Bu şartlarda beyaz et en son gidişatı etkileyen ürün olur. İfade edilen artış yapılsa bile bu fiyatlarla yarışamaz.”
Ne oldu?
Ticaret Bakanlığı, Ramazan ayı öncesinde temel gıda fiyat artışlarının önüne geçilmesi, iç talepteki artışa karşı arz güvenliğini koruma gerekçeleriyle kanatlı eti ihracatına sınırlama getirildiğini duyurdu. İhracat yasağının arkasında, firmaların tavuk eti fiyatlarına yüzde 15-25 arasında zam yapma kararı olduğu belirtiliyor. Sektörde faaliyet gösteren bazı firmaların fiyat artışına karşılık bakanlığın ihracatı sınırlandırdığı ifade edildi.
Tavuk ihracatı 2024 yılı Mayıs ayında da yıl sonuna kadar sınırlandırılmış, ihracatçılar bu süreçte kayettikleri ihracat pazarlarının geri kazanımının yapılamadığı ifade etmişti. Ayrıca geçen eylül ayında beyaz et sektöründe faaliyet gösteren firmalar Rekabet Kurulu tarafından rekabeti engelleyici unsurlar nedeniyle denetlenmiş, cezalar verilmiş ve anlaşmalar yapılmıştı.
‘İş ortağımız bizi beklemez’
İhracat yasaklarının küresel arenada ‘güven’ sarsıcı olduğunu belirten İstanbul Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği (İSHİB) Başkanı Müjdat Sezer, “Uzun vadeli anlaşmalarda Türkiye’yi tercihi zorlayan bir etken. Çünkü ne zaman nasıl bir sınırlama geleceğini bilmiyoruz. Böyle bir durumda karşıdaki iş ortağımız bu süreci beklemez” dedi.
Firmaların ‘fiyatları artırdığı/artıracağı’ yönündeki gelişmeler ardından alınan kararı değerlendiren Sezer, “Çoğu firma maliyet altında satış yapıyor. Bu söylediğimi nasıl kanıtlarım? Borsaya açık markaların aylık, yıllık verilerine herkes bakabilir. 9 aydır hepsi zararda. Bu ‘artacak’ denilen oranlar bile zararı karşılamıyor aslında. Sektör genel itibarıyla elinden geleni yapsa da maliyetler herkesi oldukça zorluyor” diye konuştu.
