ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın ikinci döneminin merkezinde yer alan “acil durum” temelli toplu gümrük tarifelerini 6’ya karşı 3 oyla iptal etti. Karar, 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’nın (IEEPA) başkana gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğini hükme bağladı. Piyasalar karara olumlu tepki verirken, Trump 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesine dayanarak yeni bir %10 “küresel tarife” açıklayacağını duyurdu.
FÖŞ Notu: Dokuz üyeli Yüksek Mahkeme’nin 6 üyesi muhafazakar, üçünü Trump atadı. Buna rağmen Yüksek Mahkeme Hukuksuzluğa direndi.
Mahkeme: IEEPA Tarifeye Yetki Vermiyor
ABD Yüksek Mahkemesi, Learning Resources, Inc. v. Trump davasında verdiği 6–3’lük kararla, Trump’ın “Liberation Day” (Kurtuluş Günü) kapsamında duyurduğu geniş kapsamlı tarifelerin temel dayanağını geçersiz kıldı. Çoğunluk görüşünü kaleme alan Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts, “IEEPA başkana gümrük vergisi koyma yetkisi vermez” ifadelerini kullandı.
Mahkeme, Trump’ın IEEPA kapsamında “sınırsız miktar, süre ve kapsamda tek taraflı tarife” uygulama yetkisi iddiasında bulunduğunu; ancak yasanın metninin bu yorumu taşımadığını belirtti. Karar, geçen yıl ilan edilen geniş kapsamlı tarifelerin önemli bir bölümünü derhal askıya alabilecek nitelikte.
Trump: “Derin Hayal Kırıklığı” – %10 Küresel Tarife Geliyor
Başkan Donald Trump, kararı “derin hayal kırıklığı” olarak niteledi ve mahkeme çoğunluğunu eleştirdi. Trump, ticaret hedeflerine “başka yollarla” ulaşacaklarını belirterek 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesi uyarınca %10’luk yeni bir “küresel tarife” uygulayacağını açıkladı.
Söz konusu madde, başkana ticaret açığını gidermek amacıyla 150 güne kadar ve azami %15 oranında tarife uygulama imkânı tanıyor. Ancak bu yetkinin daha önce geniş kapsamlı bir tarife için kullanılmadığı biliniyor.
Ortalama Etkin Tarife Oranı Geriliyor
Yale Budget Lab’in hızlı analizine göre, iptal edilen tarifeler devre dışı kaldığında ABD ekonomisindeki ortalama etkin tarife oranı %16,9’dan %9,1’e düşebilir. Bu, şirketlerin maliyet baskısını hafifletebilir; ancak olası iade süreçleri (tarife geri ödemeleri) karmaşık bir hukuki ve idari sürece yol açabilir. Karar metni, geri ödeme uygunluğuna açık bir çerçeve sunmuyor.
Piyasalarda İlk Tepki: Hisseler Yükseldi
Kararın ardından Wall Street’te alımlar hızlandı:
-
S&P 500 %0,69 artışla 6.909,51
-
Nasdaq Composite %0,9 artışla 22.886,07
-
Dow Jones Industrial Average 230,81 puan (%0,47) artışla 49.625,97
Özellikle Çin’den tedarik oranı yüksek şirketler öne çıktı. “Muhteşem Yedili”den Amazon %2’nin üzerinde prim yaptı. Home Depot ve Five Below gibi perakende hisselerinde de yükseliş görüldü. Piyasa katılımcıları, tarifelerin fiyatlara yansımasının sınırlanabileceği beklentisiyle iyimserliğe yöneldi.
Tahvil Piyasası: Getiriler Yukarı
ABD 10 yıllık tahvil faizi %4,083 seviyesine yükselirken, 30 yıllık tahvil faizi %4,724’e çıktı. 2 yıllık getiri %3,482’ye tırmandı. Yatırımcılar, tarife gelirlerindeki olası düşüşün bütçe açığı üzerindeki etkisini fiyatlıyor.
Apollo’nun başekonomisti Torsten Slok’a göre, geçen yıl görülen enflasyon artışının yaklaşık yarım puanı tarifelerden kaynaklandı. Kararın enflasyon tahminlerini aşağı çekebileceği ve Fed’in faiz indirimi alanını genişletebileceği değerlendiriliyor.
Geniş Etkiler: Ticaret, Enflasyon ve Seçimler
Kararın küresel ticaretten tüketici fiyatlarına, şirket kârlılığından ABD’nin mali görünümüne kadar geniş etkileri olabilir. Trump yönetimi son haftalarda çelik ve alüminyum gibi bazı metal tarifelerinde geri adım sinyalleri vermişti. Ara seçimler öncesi hayat pahalılığı gündemi, ticaret politikasını siyasi tartışmanın merkezine taşıyor.
Önümüzdeki dönemde iki kritik başlık öne çıkacak:
-
Yeni %10 küresel tarifenin kapsamı ve süresi
-
Şirketlerin olası tarife iadeleri için izleyeceği hukuki yol
Mahkemenin kararı, başkanlık yetkilerinin sınırları ile ticaret politikasının yönü üzerine yeni bir dönemi başlatmış görünüyor.
FÖŞ Notu
Eğer toplanan vergiler iade edilecekse, ABD federal bütçe açığı tek kalemde genişler ve ABD tahvil faizlerini yukarı iter. Tüm dünya borçlanırken bedel öder. Bu kararın dolar endeksi üzerinde etkisi belirsiz. Yükselen şirket karlılığı ve tahvil getirileri dış sermaye cezbedebilir. Öte yanda, Trump’ın önümüzdeki günlerde Yüksek Mahkeme’ye yönelik eleştirilerini yinelemesi ve/ya yeni gümrük vergileri açıklaması durumunda dolar düşebilir.
Eğer Trump iptal edilen vergilerin yerine yenisini koymakta caysa da, ABD’de büyüme ve enflasyon görünüm Fed’in faiz indirimlerini öne çekmesi sonucunu vermeyebilir. İran savaşının enerji fiyatları üzerinde olumsuz etkisi yeni bir enflasyon dalgası yaratırken, şirketler ödemeyecekleri vergilerden dolayı fiyat düşürmek yerine, kar marjlarını genişletmeyi tercih edebilir.
Bu nedenlerle Wall Street’in karara iyimser tepki vermesini yadırgadım. Önümüzdeki günlerde Trump’ın yeni vergi toplama girişimleri ve Yapay Zeka savaşları hisse endekslerini vuracak. ABD 10 yıl vadeli tahvillerde ise ilk getiri hedefim %4.3.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
