İsmail Şahin – Reklam gelirlerini artırmak amacıyla algoritmalar ve şiddet temalı içeriklerle kullanıcıları ekrana bağlı tutan teknoloji devlerine karşı ilk büyük mali hamle Avustralya’dan geldi. Avustralya hükümeti, Meta, Google ve TikTok’a “haber içeriklerinin bedelini ödeyin” mesajını iletti. Başbakan Anthony Albanese’in duyurduğu yeni düzenlemeye göre, bu şirketler yerel medya kuruluşlarıyla gönüllü ödeme anlaşması sağlamazlarsa, Avustralya gelirlerinin yüzde 2.25 oranında zorunlu vergi ödeyecek. Hedef, haber içerikleri aracılığıyla trafik ve reklam geliri elde eden platformların gazeteciliğe finansal destek sağlaması.
Başbakan Albanese, büyük dijital platformların haber içeriklerinden önemli gelir elde ettiğini, ancak yerel medya kuruluşlarına yeterli katkıda bulunmadığını vurguladı. Albanese, “Büyük dijital platformlar, haber medya pazarlık yasasındaki yükümlülüklerinden kaçamayacak” şeklinde konuştu.
250 milyon $ gelir
Albanese, gazeteciliğin ekonomik bir değer taşıması gerektiğini belirterek, “Büyük çok uluslu şirketler, haber içeriklerini ücretsiz kullanarak kâr elde etmemeli” dedi. Yeni yasa ile sosyal medya platformlarının, haber içeriklerini kullanarak elde ettikleri trafik ve reklam gelirleri karşılığında yerel yayıncılara maddi destek sağlaması bekleniyor. Hükümet, şirketlerin önce yayıncılarla masaya oturarak içerik anlaşmaları yapmasını talep ediyor. Bu anlaşmalar sağlanmadığı takdirde zorunlu vergi devreye girecek. Avustralya’da uygulamaya alınan bu sistem, ulusal ve yerel medya kuruluşlarına yıllık yaklaşık 250 milyon dolarlık bir kaynak oluşturabilir.
Türkiye’de ise durum daha karmaşık. 2025 yılında dijital medya yatırımlarının 200 milyar TL’ye yaklaşacağı tahmin ediliyor ve bunun yarısından fazlası sosyal medya platformlarına aktarılıyor. Türkiye’de haber içeriği eser olarak kabul edilmediği için telif hakkı ödemesi yapılmıyor. Bu durum, yazılı ve görsel medyada reklam kayıplarının son 20 yıl içinde yüzde 80’den fazla azalmasına yol açtı. 27 milyon nüfuslu Avustralya ile kıyaslandığında, Türkiye’de 62.3 milyon Instagram, 57.9 milyon YouTube ve 44.9 milyon TikTok kullanıcısı bulunuyor. Bu rakamlar, Avustralya’nın toplam nüfusunu iki katına çıkarıyor. Türkiye’deki kullanıcıların cep telefonlarındaki ekran süresi 4 saat 4 dakika ile Avrupa’da birinci sırada. Benzer bir yasa Türkiye’ye uyarlanırsa, aynı teknoloji şirketleri medya kuruluşlarına 100 milyon doların üzerinde ödeme yapmak zorunda kalacak.
Devlerden tepki
Avustralya’da yaklaşık iki yıl önce benzer bir yasa teklifi gündeme gelmiş, teknoloji şirketleri haber içeriklerini platformlarından kaldırarak bu yükümlülükten kaçabilmişti. Facebook’un ana şirketi Meta, Avustralya’daki kullanıcılar için “haber” sekmesini kaldırmıştı. Meta, yeni düzenlemeyi “dijital hizmet vergisi” olarak nitelendirerek eleştirdi. Şirket sözcüsü, haber kuruluşlarının içeriklerini platformlara gönüllü olarak yüklediğini ve bundan zaten fayda sağladığını savundu. Google ise Avustralya’da 90’dan fazla yerel haber kuruluşuyla ticari anlaşması bulunduğunu belirterek yeni verginin gereksiz olduğunu ifade etti.
Sosyal medyaya yaş düzenlemesi
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, AA Editör Masası’na sosyal medya düzenlemesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. “Çocuklarımızı büyük şirketlerin, dijital ve teknoloji şirketlerinin, algoritmaların insafına bırakmayacağız. Bir yönetmelik çıkacak. 6 ay içinde bu düzenlemeye geçtiğimizde Türkiye’de sosyal medya düzenlememiz fiilen hayata geçmiş olacak” dedi. Göktaş, yaş doğrulama sistemini uygulamaya koyacaklarını belirtti. Ayrıca “Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta karşılaştığımız olaylarla ilgili İçişleri Bakanımız ile uzun zamandır çalıştığımız bir sosyal risk haritamız var. Amacımız, her haneye içerik bazlı uygun tedbirlerle özellikle risk altında olan çocuklarımızı korumak. Hem fiziksel önlem hem de vaka bazlı, yapay zeka destekli bir önlem modelini hayata geçiriyoruz” şeklinde konuştu.
