Diyarbakır’ın Ergani ilçesinde yeni bir ters lale türü keşfedildi. Türkiye’de 59’uncu, endemik olarak ise 35’inci tür olarak tanımlanan bu bitkiye, keşfeden öğretmen Fuat Okan’ın kızının adı olan ‘Berçem’ verilerek, bilimsel ismi ‘Fritillaria bercemiae’ olarak belirlendi.
Diyarbakırlı doğasever öğretmen Fuat Okan, meslektaşı Muhammed Yalçın ile birlikte Ergani ilçesindeki Sakız Dağı’nda gerçekleştirdiği doğa yürüyüşünde mor renkli bir ters laleye rastladı. Okan, çektiği fotoğrafları Uzman Biyolog Veysel Sonay ve Bitki Bilim Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos’a iletti. Yapılan saha ve bilimsel incelemeler sonucunda bitkinin daha önce tanımlanmamış olduğu, Türkiye’de bulunan ters lale türleri arasında 59’uncu ve endemik olarak 35’inci tür olduğu anlaşıldı.
Yeni tür, International Journal of Nature and Life Sciences (IJNLS) Uluslararası Doğa ve Yaşam Bilimleri Dergisi’nde yayımlanan bir makale ile bilim dünyasına tanıtıldı. Bitkiye Türkçe olarak ‘Ergani lalesi’ adı verilirken, bilimsel adı ise Fuat Okan’ın kızının ismine ithafen ‘Fritillaria bercemiae’ olarak kaydedildi.
‘KIZIMIN İSMİNİ ÖLÜMSÜZLEŞTİRMEK İSTEDİM’
Kızının ismini ölümsüzleştirdiği için büyük bir mutluluk duyduğunu belirten Fuat Okan, “Ben de bir doğaseverim. Muhammed Yalçın hocamızla birlikte sık sık doğa yürüyüşlerine çıkıyoruz. Yürüyüşlerimiz sırasında bu çiçeği gördük. Yalçın Hocamız daha önce bu çiçekle karşılaşmıştı ve bu konularda daha bilgiliydi. Başta yeni bir tür olduğuna dair bir bilgimiz yoktu. Çiçeğin fotoğraflarını uzmanlara gönderdik. Uzmanlar, bunun yeni bir tür olabileceğini bildirdi. Daha sonra alana gelerek ölçüm ve analizlerini yaptılar. Ardından makalesi yayımlandı ve çiçeği keşfedenler olarak isim verme hakkını bize verdiler. Türkçe adı için ‘Ergani Lalesi’ni uygun gördük, çünkü bu çiçeği Sakız Dağı’nda bulmuştuk. Bilimsel adında ise kızımın ismini ölümsüzleştirmek istedim ve bu nedenle ‘Fritillaria bercemiae’ adını verdik” dedi.
‘COĞRAFYAMIZ BU AÇIDAN OLDUKÇA ZENGİNDİR’
Muhammed Yalçın, ters lalenin çiçek açtıktan yaklaşık 15 gün sonra yapraklarını dökerek meyve verme sürecine girdiğini ifade etti. “Doğada zaman geçirmeyi çok seviyorum. Bu nedenle sık sık doğa yürüyüşlerine çıkıyoruz. Yürüyüşler sırasında gördüğümüz çiçek ve böceklerin fotoğraflarını çekiyor, danıştığımız hocalara göndererek türlerini öğrenmeye çalışıyoruz. Çektiğimiz Ergani Lalesi de bize farklı geldi. Hocalarımıza danıştığımızda bunun yeni bir tür olabileceğini söylediler. Alana gelip yaptıkları incelemelerin ardından makale yazıldı ve geçtiğimiz hafta yayımlandı. Böylece bu tür, dünya literatürüne yeni bir tür olarak geçti. Türkçe adı ‘Ergani Lalesi’ olan bu bitkinin bilimsel adı, Fuat Hocamızın kızının ismine ithafen verildi. Dünyada yaklaşık 175 tür ters lale bulunmaktadır ve coğrafyamız bu açıdan oldukça zengindir. Biyolojik çeşitlilik bakımından da önemli bir potansiyele sahibiz. Bu nedenle bu türlere sahip çıkmalıyız. Keşfettiğimiz Ergani Lalesi, dünyada yalnızca Sakız Dağı’nda mevcuttur. Çiçek açtıktan yaklaşık 15 gün sonra yapraklarını dökerek meyve verme sürecine girer ve yaklaşık bir ay içinde yaşam döngüsünü tamamlar. Bu tür, Türkiye’de kayda geçen 59’uncu ters lale türü olmuştur. Türkiye’de toplam 35 endemik ters lale türü bulunmaktadır” diye konuştu.
‘BU TÜRLERİN KORUNMASI GEREKİYOR’
Laleleri inceleyen Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos, bu tür endemik bitkilerin korunmasının herkes tarafından sağlanması gerektiğini vurguladı:
“İki doğasever öğretmen arkadaşım, doğa yürüyüşleri sırasında Ergani’nin Sakız Dağı’na çıkıyor ve burada çeşitli ilginç fotoğraflar çekiyorlar. Özellikle bir ters lale bunların ilgisini çekiyor ve fotoğraflarını çekip bana ve Elazığ’daki bilim uzmanı Veysel Sonay’a gönderiyorlar. Bizler bitkiyi yerinde görmek için alana gidip inceleyerek gerçekten yeni bir tür olduğuna karar verdik. Bunu yaparken ölçümlerimizi gerçekleştirdik ve alanda fotoğraflar çektik. Hızla makale haline getirip bir bilimsel dergiye gönderdik. Bu yeni tür bitkimizin bilim dünyası için önemini tüm dünya ile paylaşıyoruz. Bitkimiz, Zambakgiller familyasında yer almakta olup, ‘Fritillaria’ cinsine aittir. Dünyada 175 civarı Fritillaria türü bulunmaktadır. Bunun 59’u Türkiye’de ve yaklaşık 35’i endemik. Yani yarısı endemik olan bir cinsin yeni bir üyesi ile sizi tanıştırmış oluyoruz.”
