Uzun süredir devam eden savaş, beklenenden daha fazla zaman aldı. Günümüzde yaşanan tıkanıklık, savaş benzeri bir etki yaratmakta. Fiili çatışmaların sona ermiş olması, boğazların hala kapalı olmasının etkisini ortadan kaldırmıyor. Bu durum, bölgede enerji üretimi ve petrokimya tesislerinde kısıtlamalara yol açtı.
Ancak enerji arz güvenliği açısından, Türkiye’nin mevcut durumda bir sorun yaşamadığı belirtiliyor. Bunun nedeni, Cumhurbaşkanı’nın liderliğinde son 20-25 yılda Türkiye’nin enerji kaynaklarını çeşitlendirmesi. Petrol ve doğalgazda yapılan yatırımlar, yeni boru hatları, LNG kapasitesinin artırılması ve depolama alanları ile Türkiye’nin Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı önemli ölçüde azalmış durumda. Dolayısıyla, enerji arz güvenliği konusunda Türkiye’nin şu anda bir problemi bulunmuyor. Jet yakıtı, doğalgaz ve petrol tedarikinde de herhangi bir sorun yaşanmıyor.
Bir diğer önemli nokta ise, petrol fiyatlarındaki artışın dış dengede ek bir açığa sebep olmasının yanı sıra enflasyonu da etkileyebileceğidir. Küresel ölçekte büyük bir arz şoku yaşanıyor ve bu durum Türkiye’yi de etkilemekte.
“EŞEL MOBİL SİSTEMİ ÜZERİNDEN ASLINDA VATANDAŞA BU ŞOKUN YANSIMASINI SINIRLADIK”
Bu bağlamda, eşel mobil sistemi devreye alındı. Cumhurbaşkanı’nın liderliğinde, bütçe olanakları doğrultusunda petrol fiyatlarındaki artışın pompa fiyatlarına yansımasını %75 oranında karşılamak üzere bir adım atıldı. Akaryakıt ürünlerinde uygulanan maktu ÖTV’den feragat edilerek, eşel mobil sistemi aracılığıyla bu şokun vatandaşlara yansıması sınırlandırıldı.
Son rakamlar ise oldukça dikkat çekici. Eğer eşel mobil olmasaydı, mazot fiyatı 89,4 lira olacaktı. Ancak şu an bu fiyat 72,7 lira seviyelerinde. Benzer bir durum benzin için de geçerli; eşel mobil devreye girmeseydi benzin fiyatı yaklaşık 79 lira olacaktı. Şu anda ise benzin fiyatı 64,6 lira civarında. Yani, bu sistem sayesinde şokun önemli bir kısmı vatandaşa, sanayiciye ve esnafa yansıtılmamış durumda. Bu da önemli bir fedakarlık anlamına geliyor.
Bu adımın atılmasındaki temel neden, vatandaşların alım gücünü korumak. Küresel bir şok olsa da, bütçede bir alan bulunduğu için bu şokun etkisini sınırlamak hedeflendi. Eşel mobil sistemi devreye girmeseydi, enflasyondaki artış da daha dramatik olabilirdi. Merkez Bankası’nın yaptığı bir çalışmaya göre, yansımanın üçte bir oranında bile olmadığını belirtmek gerekir. Böylece enflasyondaki artış da sınırlanmış oldu.
Alternatif senaryoda, küresel ham petrol fiyatlarındaki artışı doğrudan pompa fiyatlarına yansıtmış olsaydık, enflasyon çok daha yüksek seviyelere ulaşabilirdi. İş dünyasının rekabet gücünü korumak amacıyla, bu sistemle çiftçilerin, esnafın, sanayinin ve ihracatın desteklenmesi sağlanmış oldu.
“ÜLKEMİZİN REKABET GÜCÜNÜ KORUMAK İÇİN BU FEDAKARLIĞI YAPTIK”
Özetle, vatandaşların alım gücünü ve ülkenin rekabet gücünü korumak amacıyla bu fedakarlık yapılmıştır. İlk iki ayda bu durumun maliyeti, yaklaşık 90 milyar lira civarında bir gelir kaybı oluşturdu. Yıl boyunca benzer bir durum devam ederse, etki 600 milyar lira civarına ulaşabilir. Bu, bugünkü fiyatlarla 13-14 milyar dolara denk geliyor. Bunun yanı sıra bir de finansman maliyeti bulunmakta.
Uzun bir süredir bütçede disiplin sağlanmamış olsaydı, kamuda tasarruf yapılmamış olsaydı, gelirler artırılmamış olsaydı ve harcamalar kontrol altına alınmamış olsaydı, bu adımı atmak mümkün olmayacaktı. Bu nedenle, bütçedeki disiplin ve iyi performans sayesinde eşel mobil sistemi devreye alındı ve şokun etkisi sınırlandırılmış oldu.
Cumhurbaşkanı’nın vurguladığı gibi, Türkiye bölgenin istikrar adası konumundadır. Savaşlar ve gerginlikler yaşanan bir bölgede, Türkiye’nin bu çatışmalardan uzak tutulması büyük bir önem taşımaktadır. Aynı zamanda, Türkiye’nin bölgede barış ve güvenin yeniden tesis edilmesi için yürüttüğü çabalar, ülkeye olan güveni artırmaktadır.
