Türk Hematoloji Derneği’nin düzenlediği ’18. Kemik İliği Transplantasyonu ve Hücresel Tedaviler Kongresi’nde (18. KİTHT) konuşan Türk Hematoloji Derneği Genel Sekreteri Prof. Dr. Elif Birtaş Ateşoğlu, kök hücre nakilleri hakkında önemli bilgiler paylaştı. Prof. Dr. Ateşoğlu, Türkiye’de kök hücre nakillerinin yaygın olarak uygulandığını ve yurtdışından birçok hastanın bu hizmet için ülkemize geldiğini belirtti. Kök hücrelerin, kemik iliğinde bulunan ve kan hücrelerini üreten ana hücreler olduğunu vurgulayan Ateşoğlu, “Kök hücre nakli, bir hastaya kök hücrelerin verilmesi işlemidir. Eğer hastanın kendi kök hücreleri kullanılıyorsa buna ‘otolog kök hücre nakli’, başka bir sağlıklı kişinin kök hücreleri naklediliyorsa bu işleme ‘allojeneik kök hücre nakli’ denir” dedi.
KİMLERE UYGULANIR?
Prof. Dr. Ateşoğlu, donörden alınarak gerçekleştirilen kök hücre naklinin özellikle akut lösemiler ve lenfomalar gibi malign hastalıkların yanı sıra, kemik iliği yetersizliği ile giden aplastik anemi gibi hastalıklara ve bazı genetik ile bağışıklık sistemi hastalıklarına da uygulandığını ifade etti. “Kemik iliği nakli ile hastaya sağlıklı bir kemik iliği kazandırılmakta ve bu sayede kalıcı bir iyileşme sağlanmaktadır.” diye ekledi.
ULUSAL DOKU BANKAMIZ: TÜRKÖK
Allojeneik kök hücre naklinin uygun donörden toplanan kök hücreler ile yapıldığını belirten Prof. Dr. Ateşoğlu, bu sürecin nasıl işlediğini anlattı: “Donörün uygunluğunu belirlemek için HLA doku grubu analizi yapılmaktadır. Bu analiz, koldan alınan bir tüp kan ile gerçekleştirilir. Kök hücre donörü olmak için kan grubu uyumu şartı yoktur. En ideal donör, hastanın HLA doku grubuyla tam uyumlu olan kardeşidir. Kardeşlerin HLA uyumlu olma ihtimali yüzde 25’tir. Eğer uygun bir kardeş bulunamazsa, ulusal doku grubu bankası (TÜRKÖK) üzerinden donör taraması yapılır. Burada tam uyumlu ya da yüzde 90 uyumlu akraba dışı donörler tercih edilmektedir. Birden fazla donör bulunması durumunda genç ve erkek donörler öncelikli olarak değerlendirilmektedir. Eğer ulusal doku bankasında da uygun donör bulunamazsa, uluslararası bankalardan tarama yapılabilir.”
KİMLER GÖNÜLLÜ KÖK HÜCRE BAĞIŞÇISI OLABİLİR?
TÜRK Hematoloji Derneği Kongre Sekreteri Prof. Dr. Oral Nevruz, gönüllü kök hücre bağışçısı olabilecek bireyleri şu şekilde açıkladı: “18-35 yaş aralığında, fiziken ve ruhen sağlıklı her birey kök hücre donörü olabilir. Bağışçılar, koldan alınan kandan yapılan HLA doku tiplendirmesi sonrasında veritabanına kaydedilir. Uygun bir donör olarak tespit edildiklerinde kök hücre bağışı yapabilirler. Kök hücre donörlüğü tamamen gönüllülük esasına dayanır. Donörlerden kök hücre çoğunlukla kol kanından toplanmaktadır. İşlem öncesinde donöre, kemik iliğindeki kök hücreleri damara çıkarmak için zararı dokunmayan bir aşı tedavisi uygulanır. Şartları sağlayan sağlıklı bireylerin kök hücre donörü olmaları, birçok hasta için hayati bir öneme sahiptir.”
4 BİN 215 NAKİL YAPILDI
Ülkemizde ilk kemik iliği bankalarının 1994 ve 1999 yıllarında kurulduğunu belirten Prof. Dr. Nevruz, “Bugüne kadar sadece Türkiye’de değil, yakın çevremizdeki komşu ülkelere de hizmet vererek, kemik iliği nakli işlemlerinin genişlemeye devam ettiğini görmekteyiz. Halen toplam 115 pediatrik ve erişkin nakil merkezinde bu işlemler gerçekleştirilmektedir. Geçtiğimiz yıl, bin 681 allojeneik ve 2 bin 534 otolog nakil olmak üzere toplamda 4 bin 215 nakil yapılmış, ayrıca yurtdışından gelen 110 hastaya da nakil uygulanmıştır.” şeklinde konuştu.
