İngiltere’nin kuzeydoğusunda kimya sanayisindeki gerileme sonucunda atıl kalan alanlar, yapay zekâ yatırımlarıyla yeniden değerlendirilmeye başlıyor. Enerji santralleri, su kaynakları ve mevcut şebeke bağlantıları gibi özellikleriyle öne çıkan bu bölgeler, son teknoloji veri merkezi kampüsleri için uygun altyapı sunuyor. Teesside’daki Wilton International sahasının sahipleri, bu potansiyeli kullanmayı planlarken, benzer projeler ülke genelinde hız kazanıyor.
Britanya genelindeki sanayi sahası sahipleri, spekülatif yatırımcılar, gayrimenkul geliştiricileri ve çiftçiler, teknoloji devlerinin yapay zekâ veri merkezlerine yapmayı planladığı milyarlarca dolarlık yatırımlardan yararlanmak amacıyla arazilerini dönüştürmeye çalışıyor. İnşaat analiz firması Barbour ABI’nin verilerine göre, kullanılmayan otomobil fabrikaları, eski boya tesisleri, kapatılmış oteller ve perakende alanları dahil olmak üzere 119 veri merkezi projesi için başvuru yapılmış durumda.
Sektördeki hareketlilik, geçtiğimiz yıl Kral Charles’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen ve ABD Başkanı Donald Trump ile Google, Microsoft ve Nvidia gibi teknoloji firmalarının yöneticilerinin katıldığı toplantının ardından hız kazandı. Bu şirketler, Britanya’nın dijital altyapısına milyarlarca dolarlık yatırım taahhüdünde bulunmuştu.
Yapay zekâ odaklı yatırımlar, veri merkezi projeleri etrafında yeni bir sektörün doğmasına sebep oldu ve arazi değerlerinde önemli artışlar gözlemleniyor. Aynı zamanda şebeke bağlantısı başvurularında yoğun bir talep yaşanıyor. Veri merkezi operatörleri, danışmanlar ve yatırımcılarla yapılan görüşmeler, bu talep artışının sistemde ciddi bir tıkanıklık yarattığını gösteriyor.
Gayrimenkul danışmanlık firması Bidwells’tan Andrew Groves, “Son birkaç yılda, yapay zekâ kaynaklı talep önemli ölçüde arttı. Spekülatörler bunu yüksek getiri fırsatı olarak değerlendiriyor” ifadesini kullandı.
Finans sektörü açısından veri merkezlerinin yakınlığı kritik bir öneme sahipken, yapay zekâ uygulamalarında en önemli gereksinim işlem gücü olarak öne çıkıyor. Bu durum, veri merkezlerinin daha uzak ve düşük maliyetli bölgelerde kurulmasına olanak tanıyor. Böylelikle Londra dışındaki sanayi alanları yeniden cazip hale gelirken, kırsal alanlardaki arazi sahipleri de alternatif gelir fırsatları arayışına girmeye başladı.
“ENERJİYE SAHİP ARAZİ” KAVRAMI ÖNE ÇIKIYOR
Wilton sahası, bu dönüşümün önemli örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor. Ana hissedarı Sembcorp UK, petrokimya sektöründeki gerileme sonrası elinde kalan arazi ve enerji kapasitesini veri merkezi projeleri için değerlendirmeyi planlıyor. “Enerjiye sahip arazi” olarak tanımlanan bu alanlar, kendi enerji üretimlerine sahip olmaları veya yüksek gerilim şebekesine bağlı olmaları nedeniyle yatırımcıların ilgisini çekiyor.
Sembcorp UK, veri merkezi geliştiricisi Digital Reef ile iş birliği yaparak Amazon, Apple, Google, Meta ve Microsoft gibi büyük bulut hizmeti sağlayıcılarını bölgeye çekmeyi amaçlıyor. Şirketin Üst Yöneticisi Mike Patrick, projenin istihdam yaratmayı ve bölgeye yeniden yatırım çekmeyi hedeflediğini ifade etti.
Ancak veri merkezi yatırımları için gereken enerji altyapısına sahip olmayan birçok proje de mevcut. Bu durum, şebeke bağlantısı başvurularında büyük bir artışa neden oldu. Artan taleple birlikte bağlantı bekleme süreleri 12 ila 15 yıla kadar uzamış durumda.
Britanya Enerji Bakanlığı, 2025’in ilk yarısında bağlantı taleplerinin yüzde 460 oranında arttığını açıkladı. Yüksek gerilim şebekesi için 96 gigavat, yerel şebekeler için ise 29 gigavatlık yeni talep oluştu. Ülkenin toplam üretim kapasitesinin yaklaşık 72 gigavat olduğu belirtilirken, geçen yılki en yüksek talep 46 gigavatın altında kalmıştı.
Ulusal Enerji Sistem Operatörü (NESO), Mart ayında yaptığı açıklamada, ana bağlantı kuyruğunda yaklaşık 50 gigavat kapasiteye denk gelen 140 veri merkezi projesinin bulunduğunu bildirdi. Kurum, spekülatif başvuruların gerçekçi projeleri geciktirdiğini ve enerji dönüşümünü olumsuz etkilediğini vurguladı.
Planlama izni, enerji bağlantısı veya kesin bir kullanıcıya sahip olmayan projeler “zombi projeler” olarak adlandırılmakta ve sistemde tıkanıklığa sebep olmaktadır. JLL şirketinden Tom Glover, birçok yatırımcının yalnızca araziye enerji bağlantısı sağlamak amacıyla spekülatif girişimlerde bulunduğunu belirtmektedir.
NESO, bu sorunu çözmek amacıyla başvuru sürecinde değişiklikler yaparak spekülatif projeleri elemek ve stratejik sektörlere öncelik vermek için yeni bir düzenleme başlatmıştır.
ARAZİ DEĞERLERİ HIZLA ARTIYOR
Uzmanlar, veri merkezi için uygun enerji altyapısına sahip arazilerin değerinin son yıllarda hızlı bir şekilde yükseldiğini vurguluyor. Savills verilerine göre, Londra’da sanayi arazileri dönüm başına 4,5 ila 6 milyon sterlin arasında satılırken, veri merkezi yatırımlarına uygun arazilerde bu rakam 8 ila 15 milyon sterline kadar çıkabiliyor.
ABD’de de benzer bir eğilim gözlemleniyor. Colliers raporuna göre, enerji altyapısına sahip araziler, diğer sanayi arazilerine kıyasla 2,5 kat daha yüksek fiyatla işlem görmekte. Kuzey Virginia ve Kuzey Kaliforniya gibi bölgelerde bu fark 3 katı aşmaktadır.
Enerjiye erişim sorunları nedeniyle geliştiriciler alternatif çözümler üzerinde çalışıyor. Londra’nın kuzeyinde Equinix tarafından edinilen bir projede, mevcut bir batarya depolama bağlantısı veri merkezi kullanımına uygun hale getirildi. Equinix, projeye 3,9 milyar sterlin yatırım yapmayı planlıyor ve tesisin 2031 yılında faaliyete geçmesi hedefleniyor.
Ancak bazı projelerde bağlantı tarihlerinin ertelenmesi, yatırım süreçlerini zorlaştırmaktadır. Pure DC Başkanı Dawn Childs, Londra’daki bir projede enerji kapasitesinin önemli bir kısmının 10 yıldan fazla süreyle ertelendiğini ve alternatif çözümler geliştirmek zorunda kaldıklarını dile getirdi.
BRİTANYA REKABETTE GERİDE KALIYOR
DC Byte verilerine göre, Britanya veri merkezi yatırımlarında rakiplerine göre geride kalıyor. 2022 sonundan bu yana takip edilen 61 projenin yalnızca yüzde 7’si inşa edilmiş veya tamamlanmış durumda. Bu oran Almanya’da yüzde 46, Fransa’da yüzde 40 ve ABD’de yüzde 24 seviyesindedir.
Yüksek enerji maliyetleri, yatırımların önündeki önemli engellerden biri olarak öne çıkıyor. OpenAI, yüksek maliyetler ve düzenleyici belirsizlikler nedeniyle İngiltere’nin kuzeydoğusunda planladığı büyük veri merkezi projesini geçici olarak durdurdu.
Buna rağmen sektör temsilcileri, yapay zekâya yönelik talebin güçlü bir şekilde devam ettiğini ve uygun altyapıya sahip araziler için önemli fırsatlar bulunduğunu ifade ediyor. Wilton sahası, mevcut 240 megavatlık şebeke bağlantısı ve gaz, biyokütle ile atıktan enerji üretim tesisleriyle avantajlı bir konumda. Sembcorp, güneş ve rüzgâr enerjisini de entegre ederek kapasiteyi 1 gigav
