Hücrelerin insülin sinyaline yeterli yanıt vermemesi durumunda kan şekerinin yükselmesi, insülin direnci olarak tanımlanıyor. Bu durumun ortaya çıkmasında genetik faktörlerin yanı sıra çeşitli etkenler de rol oynayabiliyor. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Aysel Mammadyarzada, insülin direncinin neden olduğu sağlık sorunlarına dikkat çekti. Uzm. Dr. Mammadyarzada, “İnsülin direnci genellikle fazla kiloyla ilişkilendirilse de, normal kilolu veya zayıf bireylerde de görülebilir. Bunun altında yatan nedenler arasında sadece kilo değil; genetik yatkınlık, hareketsiz yaşam tarzı, düzensiz beslenme ve özellikle karın bölgesinde (visseral) yağlanma gibi faktörler de bulunmaktadır” şeklinde uyardı.
İNSÜLİN DİRENCİ METABOLİK BİR BOZUKLUKTUR
İnsülin direncinin, hücrelerin insüline verdiği yanıtın azalması sonucu gelişen bir metabolik bozukluk olduğunu belirten Uzm. Dr. Mammadyarzada, “Bu durumda insülin, kandaki glukozu hücre içine taşıma konusunda yetersiz kalır. Özellikle kas ve yağ dokusunda insülinin etkisinin azalması, hücrelerin glukoz alımını düşürür. Sonuç olarak, hücreler gerekli enerjiyi üretemezken, glukoz kanda birikerek kan şekeri seviyesinin yükselmesine yol açabilir. Bu durum, hem hücre içi düzeyde bir enerji eksikliği hem de sistemik hiperglisemiye neden olabilir” açıklamasında bulundu. Uzm. Dr. Mammadyarzada, insülin direncinin karaciğer yağlanması, hızlı kilo alma ve bel çevresinde artış gibi sorunlara yol açabileceğini de ifade etti. Ayrıca, sık tatlı yeme isteği ve karbonhidrat alımından sonra hissedilen yorgunluk ve uyku hali gibi belirtilerin de önemli olduğunu vurguladı. Bu belirtilerin birlikte görülmesi, insülin direnci açısından değerlendirme yapılmasını gerektirebilir.
ZAYIF KİŞİLERDE DE İNSÜLİN DİRENCİ GÖRÜLEBİLİR
İnsülin direncinin yalnızca kilolu bireylerde görülen bir sorun olmadığına dikkat çeken Uzm. Dr. Mammadyarzada, “İnsülin direnci genellikle fazla kiloyla ilişkilendirilse de, normal kilolu veya zayıf bireylerde de ortaya çıkabilir. Bunun nedeni sadece kilo değil; genetik yatkınlık, hareketsiz yaşam tarzı, düzensiz beslenme ve özellikle karın bölgesindeki yağlanmadır. Dışarıdan zayıf görünen bu kişiler, metabolik açıdan risk taşıyabilir. Bu nedenle, yalnızca kiloya bakarak değerlendirme yapmak yeterli değildir; gerekli durumlarda kan testleriyle insülin direnci araştırılmalıdır” ifadelerini kullandı. Uzm. Dr. Mammadyarzada, insülin direncinin neden olabileceği sağlık sorunlarını sıralayarak, “İnsülin direnci, karaciğerin normalden fazla yağ (VLDL kolesterol) üretmesine yol açar. Bu durum, karaciğer yağlanması (MASH) ve kanda LDL (kötü kolesterol) seviyesinin artmasına neden olabilir. Yükselen LDL seviyeleri ise damar duvarlarında plak oluşumunu hızlandırarak, ateroskleroz gelişimini tetikleyebilir ve yüksek tansiyon (hipertansiyon) riskini artırabilir” şeklinde açıklamalarda bulundu.
GÜNLÜK KALORİ ALIMINI AZALTIN
Uzm. Dr. Aysel Mammadyarzada, insülin direncine karşı günlük kalori alımının 300-500 kcal azaltılmasının faydalı olabileceğini ifade etti. “Günlük kalori alımını düşürmek, uzun vadede kilo kontrolü sağlarken insülin direncini de azaltabilir. Kilo kaybı, trigliserid düzeylerinde yüzde 20-30 oranında azalma ve HDL-kolesterolde artış sağlayabilir. Özellikle kilolu veya obez bireylerde vücut ağırlığında yüzde 5 civarında bir azalma bile insülin direncini azaltmak için yeterli olabiliyor. Bu nedenle, diyabet riski taşıyan bireylere kilo verme önerilmektedir. Sağlıklı beslenme, haftada 25-30 kilometre yürüyüş veya eşdeğeri aerobik aktiviteler; aşikar diyabeti olan bireylerde ise farmakolojik tedaviler, insülin direncini geri döndürebilir” dedi. Uzm. Dr. Mammadyarzada, insülin direnci tanısının nasıl konulduğuna dair bilgi vererek, “İnsülin direncinin değerlendirilmesinde en sık açlık kan şekeri ve açlık insülin düzeyi ölçülür; gerekli durumlarda şeker yükleme testi (OGTT) yapılır. Ayrıca HbA1c (son 3 aylık ortalama kan şekeri) ile kolesterol ve trigliserid gibi kan yağları da tabloyu desteklemek amacıyla incelenir. Tanı, laboratuvar testleri ile birlikte hastanın kilo durumu, bel çevresi ve klinik belirtileri birlikte değerlendirilerek konur” şeklinde bilgi verdi.
